του Ηλία Φραγκούλη

Μια ταινία που μιλά για την απάθεια της κοινωνίας του «δεν θα μπορούσε να συμβεί σ’ εμάς». Και για εκείνους που αγχώνονται με την ιδέα ότι (κάποτε) θα πεθάνουν. Σε μια περίοδο του δυτικού πολιτισμού στην οποία και τα δύο συναντιούνται ιδανικά. Και ολέθρια. Προμηνύοντας ένα βέβαιο τέλος. Στη θαλπωρή των supermarket!

Βγαίνοντας από την αίθουσα αισθανόμουν μια υπέροχη αγαλλίαση, από εκείνες όπου το μυαλό έχει καθαρίσει απ’ τα σκατά του έξω κόσμου κι έχει «φορτίσει» με σινεμά, εικόνες, ιδέες, πράγματα που μπορείς να πιστέψεις ή πράγματα που μπορεί να σε φοβίσουν. Ταυτόχρονα, μου εκδηλώθηκε η επιθυμία ν’ αναζητήσω το ομώνυμο βιβλίο του Ντον ΝτεΛίλο (κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις ΕΣΤΙΑ), στο οποίο βασίζεται τούτο το φιλμ, σε μια προσπάθεια να κατανοήσω το πως μερικές τυπωμένες σελίδες κειμένου είναι ικανές να δώσουν την έμπνευση για μια τόσο δημιουργική και πραγματικά αριστουργηματική ταινία. Ο πλούτος της οποίας δεν περιγράφεται εύκολα με λέξεις (οποία παραδοξότητα).

Ο «Λευκός Θόρυβος» του Νόα Μπάουμπακ είναι κάτι σαν τη «Συνεκδοχή της Νέας Υόρκης» (2008) του Τσάρλι Κάουφμαν meets «Στενές Επαφές Τρίτου Τύπου» (1977) του Στίβεν Σπίλμπεργκ (χωρίς τους εξωγήινους)! Είναι το χολιγουντιανό blockbuster του εγκεφαλικού, σκεπτόμενου νιχιλιστή που δεν έχει το θάρρος να εξωτερικεύσει τον τρόμο του για την πορεία συντριβής της κοινωνίας και του πλανήτη, και πνίγει τα ουρλιαχτά του σε meta-σαρκαστικά ευφυολογήματα. Αν και το βιβλίο εκδόθηκε το 1985, η σκοπιά του ΝτεΛίλο δείχνει ανελέητα σημερινή και προφητική, για ένα σύστημα θλιβερής αναξιοπιστίας κι έναν κόσμο έρμαιο μιας σειράς από καραντίνες, ενός φασιστικού déjà vu, του σάβανου της θρησκευτικής πίστης και αμέτρητων νευρώσεων που κανένα χάπι δεν μπορεί να θεραπεύσει, ούτε και να «ναρκώσει» το καπιταλιστικό (ή «αμερικάνικο») όνειρο.

Η οικογένεια του Τζακ ζει σαν σε τηλεοπτικό sitcom, στα suburbs μιας αφελούς κι αβέβαιης ασφάλειας, με παιδιά από πολλαπλούς γάμους και διαζύγια. Εκείνος, με αποδοχή που πλησιάζει το επίπεδο ενός pop icon, διδάσκει την ιστορική σημασία της προσωπικότητας του Χίτλερ σ’ ένα επαρχιακό κολέγιο, ενώ η Μπαμπέτ είναι μία fitness freak που γυμνάζει μεσήλικες, δυσκολεύεται να τηρεί τις διατροφικές συμβουλές «της μοδός» και χαπακώνεται στα κρυφά με συνταγογραφημένο δισκίο το οποίο… δεν διατίθεται σε φαρμακεία! Ο Τζακ και η Μπαμπέτ συζητούν συχνά για τις φοβίες τους, που περιστρέφονται πάντοτε γύρω από την ιδέα του θανάτου. Θα ήθελαν να ζουν αιώνια και τρέμουν τη μοναξιά που θα έρθει όταν ο ένας από τους δυο τους «φύγει» από τούτο τον κόσμο. Με νευρώδη ρυθμό και σατιρική διάθεση, αυτό είναι το πρώτο εκ των τριών κεφαλαίων του φιλμ. Ακολουθεί το «The Airborne Toxic Event», μία οικολογική δυστοπία περιπέτειας που παραλληλίζεται με ανατριχιαστικά επίκαιρο τρόπο με την πρόσφατη εμπειρία της πανδημίας του COVID-19 και αφήνει χαμόγελα πικρίας που ματώνουν τα χείλη, για να καταλήξουμε στο τρίτο κεφάλαιο της αποκάλυψης της προέλευσης του χαπιού που παίρνει η Μπαμπέτ, μία σουρεαλιστική αποθέωση βλασφημίας που καταρρίπτει κάθε ελπίδα ύπαρξης της μετά θάνατον ζωής.

Ο Μπάουμπακ μας αφηγείται την ιστορία της οικογένειας των Γκλάντνεϊ μέσα σ’ ένα πολύχρωμο φόντο (οσκαρικών διαστάσεων η δουλειά που έχει γίνει στη σκηνογραφία) που μοιάζει με ξερατό ουράνιου τόξου, μια μεταμοντέρνα «ουτοπία» εϊτίλας που παραμορφώθηκε από στερεότυπα των disaster movies και μας κλείνει διαρκώς ειρωνικά το μάτι με τις ομοιότητες των σημερινών αδιέξοδων, λες και από πάντα ζούσαμε σ’ ένα re-run δευτεράντζας σειράς που θα καταναλώνουμε ισοβίως σε μια «χειμερία νάρκη» πλήξης και κοινωνικού αυτοματισμού. «Here we don’t die, we shop»!

Το φινάλε είναι ένα επίπλαστο καταπραϋντικό για την ψυχή, σερβιρισμένο εντός του «ναού» ενός αχανούς supermarket, υπό τους ήχους ενός ολοκαίνουργιου άσματος των LCD Soundsystem, χορογραφημένο σαν βιντεοκλιπίστικη παρωδία της σωματικής εκφραστικότητας του Ντέιβιντ Μπερν, λες κι αναζητά ένα «new body». Αν το Netflix (παραγωγή του είναι ο «Λευκός Θόρυβος» και με τεράστιο budget, μάλιστα) είχε καταφέρει να ειρωνευτεί το κοινό του σε βαθμό συκοφάντησης πέρσι με το «Μην Κοιτάτε Πάνω», φέτος καταφέρνει κάτι αναπάντεχα σαρκαστικό και πιο «φαρμακερό»: να κάνει το ίδιο κοινό να θέλει (και ίσως ν’ αναγκαστεί) ν’ αλλάξει πρόγραμμα προτού τελειώσει η ταινία του Μπάουμπακ, πελαγωμένο από μία εγκεφαλική «τρικυμία στο κρανίο» που δεν θα χωράει με τίποτα στις τηλεοπτικές συσκευές της «μένουμε σπίτι» επαναπαυμένης ανθρωπότητας. Είναι μία κάποια νίκη!

«Αλλά, τελικά, δεν έχει σημασία τι βλέπουν ή τι νομίζουν ότι βλέπουν. Τα ταμεία έχουν εφοδιαστεί με κομπιούτερς που αποκρυπτογραφούν το διπλό μυστικό κάθε είδους, αλάνθαστα. Αυτή είναι η γλώσσα των κυμάτων και της ακτινοβολίας, ή όπως οι πεθαμένοι μιλούν στους ζωντανούς. Εδώ είναι που περιμένουμε όλοι μαζί, ανεξάρτητα από ηλικία, με τα καροτσάκια μας φορτωμένα ζωηρόχρωμα αγαθά. Μια σειρά που προχωράει αργά, ικανοποιητικά, και μας δίνει το χρόνο να ρίξουμε μια ματιά στις φυλλάδες στα ράφια. Όλα όσα χρειαζόμαστε, που δεν είναι τροφή ή αγάπη, βρίσκονται σ’ αυτές τις φυλλάδες. Ιστορίες για υπερφυσικά και εξωγήινα φαινόμενα, οι θαυματουργές βιταμίνες, οι θεραπείες του καρκίνου, θεραπείες για το πάχος. Η λατρεία των διάσημων και των νεκρών.»