του Νίκου Παλάτου

Μας αρέσουν στο FREE CINEMA οι παρωδίες των ταινιών του Τζέιμς Μποντ. Δεν είναι μόνο ότι στην CULT στήλη έχουμε προτείνει στο παρελθόν το «Ο Κρυφός Πόλεμος των Μυστικών Πρακτόρων» (1967) και πως στο περσινό ΞΑΦΝΙΚΑ προβλήθηκαν «Τα Μυστικά Όπλα των Κατασκόπων» (1968), αλλά υπάρχει κι ολόκληρο αφιέρωμα στο site με τα άπαντα σχεδόν του είδους! Τούτος ο OSS 117, ασφαλώς κι αποτελεί έναν ακόμη κρίκο στην μακρά αλυσίδα των σχετικών ταινιών, πλην όμως, τα πράγματα για τον συγκεκριμένο κατάσκοπο (στην αρχή της καριέρας του, έστω) προδιαγράφονταν μάλλον σοβαρά.

Ο Γάλλος συγγραφέας Ζαν Μπρους πρωτοσύστησε τον ήρωα στα 1949, στο βιβλίο του «Tu Parles d’une Ingénue (Ici OSS 117)», ως έναν γαλλικής καταγωγής πράκτορα της CIA, μάλιστα τέσσερα χρόνια πριν ο Ιαν Φλέμινγκ λανσάρει τον δικό του Τζέιμς Μποντ! Ο πολυγραφότατος Μπρους δημοσίευσε κατά την επόμενη δεκαπενταετία ογδόντα οκτώ μυθιστορήματα με ήρωα τον Ιμπέρ Μπονισέρ ντε Λα Μπατ, για να πάρουν τη σκυτάλη, έπειτα από τον ξαφνικό του θάνατο στα 1963, η γυναίκα του και οι κόρες του, ανεβάζοντας τον σχετικό αριθμό των κυκλοφοριών στα διακόσια εξήντα πέντε! Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’60, κάποια από τα βιβλία του Μπρους έτυχαν κινηματογραφικής μεταφοράς σ’ ένα καθαρά κατασκοπικό α λα Τζέιμς Μποντ πλαίσιο, για να έρθει το δίδυμο Μισέλ Αζαναβισιούς / Ζαν Ντιζαρντέν και να δώσει στον ήρωα μια καθαρόαιμη spoof διάσταση. Οι ταινίες «OSS 117: Αποστολή στο Κάιρο» (2006) και «Ο Κατάσκοπος που Γύρισε από το ….Ρίο! Μυστικός Πράκτορας OSS 117» (2009) ξεκάθαρα έκλειναν το μάτι στα franchises των πρακτόρων Ματ Χελμ και Φλιντ από τα sixties, με τούτο το τρίτο μέρος της σειράς να κρατά παρόμοιο ύφος.

Στις αρχές της δεκαετίας του ’80, οι μέθοδοι του πράκτορα OSS 117 ίσως θεωρούνται κάπως ξεπερασμένες. Έχοντας αναλάβει κομπιουτερίστικη δουλειά γραφείου, ο Μπονισέρ ντε Λα Μπατ έχει κάνει χώρο στο πεδίο της μάχης για τον εκκολαπτόμενο διάδοχό του, τον OSS 1001. Όταν στο πλαίσιο της μυστικής του αποστολής εκείνος εξαφανίζεται, ο κλήρος πέφτει στον OSS 117 για να επιληφθεί του θέματος, Ο έμπειρος πράκτορας καταφθάνει στην Αφρική προκειμένου ν’ ανακαλύψει τι συνέβη στο νεούδι συνάδελφό του, αλλά ταυτόχρονα να τείνει χείρα βοηθείας στον παραδοσιακό σύμμαχο της Γαλλίας και ολίγον… δικτάτορα Πρόεδρο της χώρας, καθώς απειλείται να χάσει τη θέση του από «επικίνδυνους» θιασώτες της Δημοκρατίας. Φυσικά, θα τα κάνει όλα μαντάρα, αλλά θα μοιάζει πως τα κάνει όλα τέλεια!

Η ανάληψη της σκηνοθεσίας στο τρίτο φιλμ του franchise από τον Νικολά Μπεντός έναντι του Μισέλ Αζαναβισιούς (λέγεται πως δεν βρήκε του γούστου του το σενάριο), μηδαμινή σημασία έχει, αφού τούτος ο OSS 117 ανήκει στον Ζαν Ντιζαρντέν ψυχή τε και σώματι. Ο Γάλλος πρωταγωνιστής διαθέτει μια μοναδική ικανότητα να υποδύεται τον συμπαθή ηλίθιο (ενδεχομένως είναι ο μοναδικός ρόλος που μπορεί να παίξει…) και το αυτό πράττει εκ νέου, με επιτυχία ασφαλώς (αν σας αρέσει το στυλ του Ντιζαρντέν, θα σας πρότεινα την απρόβλητη στη χώρα μας κουλαμάρα από τα 2019, με τίτλο «Le Daim»). Το πρόβλημα είναι πως όσο γοητευτικό και να είναι το couleur locale της Κένυας, όπου πραγματοποιήθηκαν τα γυρίσματα, ή όσο χαβαλέ και να έχει η εξόφθαλμη τζεϊμσμποντική παρωδία των τίτλων αρχής (συνοδεία ανάλογου τραγουδιού), τα αστεία του μεσιέ ντε Λα Μπατ ξεθυμαίνουν καθώς κυλά ο χρόνος του φιλμ. Η προσήλωσή του στα «γνήσια» πατριωτικά ιδεώδη, τα οποία μοιάζουν να απειλούνται από την επικείμενη νίκη του Φρανσουά Μιτεράν στις επερχόμενες εκλογές, σατιρίζουν με τρόπο εύστοχο αποικιοκρατία και σωβινισμό, η δε σύντομη μετατροπή του σε… κομπιουτερά χαρτογιακά ταιριάζει γάντι με το nerd στερεότυπο του χαρακτήρα του.

Τα σεξουαλικού τύπου αστεία, από την άλλη, τα έχει πει πολύ καλύτερα στις προηγούμενες δύο ταινίες του (ειδικά σ’ εκείνη του Ρίο, η οποία διαδραματιζόταν στα sixties), ενώ η χημεία του με τον OSS 1001 είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Ο Πιερ Νινέ δείχνει εδώ πως δεν διαθέτει κωμική φλέβα, προσφέροντας ουσιαστικά γοητεία και το (όποιο) status του ονόματός του. Οι τέρμα γραφικοί κακοί τονίζουν ακόμα περισσότερο τις τζεϊμσμποντικές αναφορές, ενώ οι απίθανες γκάφες (που με τρόπο… μαγικό λειτουργούν πάντα υπέρ του) δίνουν στον OSS 117 τη γνήσια spoof δόση που απαιτείται. Με όλες τις ανατροπές και τα καλαμπούρια, η διάρκεια κάπου ξεχειλώνει, αν και στο φινάλε πληροφορούμαστε πως ο OSS 117 θα βρίσκεται πάντα τριγύρω. Η αλήθεια είναι πως δεν μας χάλασε εντελώς τούτη η τρίτη του φορά. Σε μια πιθανή, παρόμοιου επιπέδου τέταρτη, ίσως να μην φανούμε τόσο συγκαταβατικοί.