της Ιωάννας Παπαγεωργίου

«Τι είναι αυτό που το λένε αγάπη;», είναι αυτό που ουσιαστικά αναρωτιέται η Μπάθσιμπα της Μάλιγκαν και του Βίντερμπεργκ. Κι αυτή της η αγωνία δεν κοινωνείται δεόντως ως ιδίωμα ενός (και) κοινωνικού δράματος, που στηλιτεύει εμμέσως πλην σαφώς και με μια σοφή, διαβρωτική δόση ειρωνείας τα ταξικά και σεξιστικά ήθη και ετικέτες συμπεριφοράς της εποχής, στα αποπνικτικά καλούπια των οποίων είναι υποχρεωμένοι να ταιριάξουν (συχνά με τραγικές συνέπειες) τα συναισθήματα και τα θέλω τους οι άνθρωποι στο επίκεντρο της αφήγησης. Αντίθετα, αυτός ο αγώνας της Μπάθσιμπα να συνειδητοποιήσει, να αποδεχθεί και να διεκδικήσει με σοβαρότητα, αλλά και τόλμη την επιθυμία της εκλαμβάνεται ως χαρακτηριστικό μιας… κουστουμαρισμένης ρομαντικής κομεντί.

Έτσι ο Βίντερμπεργκ μοιάζει να συντονίζεται απόλυτα με τις αρετές, αλλά και τα πάθη τής ομότιτλης, επίσης βασισμένης στο περίφημο μυθιστόρημα του Τόμας Χάρντι (και του 1874), ταινίας του Τζον Σλέσιντζερ (και του 1967), χωρίς να καταφέρνει να πει κάτι καινοτόμο και ξεχωριστό, ή να συνθέσει ένα ουσιαστικά επίκαιρο και δη διαχρονικό ρομάντζο. Τώρα, όπως και τότε, η κινηματογραφική αφήγηση μένει εξαιρετικά πιστή στην αντίστοιχη λογοτεχνική. Η σκηνοθεσία σε ιδανική αρμονία με τις μουσικές (και ειδικά τα επί της οθόνης ερμηνευμένα από τους πρωταγωνιστές folk τραγούδια της βικτωριανής Αγγλίας) και υποβλητική (αν και μια ιδέα πιο νοσταλγικά όμορφη και καθαρή από όσο όφειλε) ατμόσφαιρα γεννά, και δυνάμει αξέχαστες, υπόκωφα εκρηκτικής, σπαρακτικής, σεξουαλικής ή μη έντασης, σκηνές σκαρφίζεται, όπως εκείνη της καθοδηγούμενης από άπειρο τσοπανόσκυλο «αυτοκτονίας» των προβάτων του Γκάμπριελ, ή – της πολυσυζητημένης και στο φιλμ του Σλέσιντζερ – εκείνης, μέσα στην αδάμαστη φύση, που δεν (λογο)κρίνει, αυτή τη φορά, κατά την οποία, σαν άλλος γητευτής άγριου, απρόβλεπτου θηρίου, ο λοχίας Φράνσις Τρόι καθηλώνει την Μπάθσιμπα επιδεικνύοντας τη δεξιοτεχνία του στην ξιφομαχία. Οι ηθοποιοί τέλος, με εξαίρεση τον αδικαιολόγητα μονόχνοτο, «μίας γκριμάτσας» Τρόι του Στέριτζ (που προκύπτει αδικαιολόγητα κακομαθημένος και μνησίκακος και ουχί αβάσταχτα τραγικός και ενοχικός), συνεπικουρούμενοι από τα ευαίσθητα σαν το χάδι ενός εραστή close-up του Βίντερμπεργκ, Μάλιγκαν, Σχούναρτς («Σώμα με Σώμα») και Σιν δεν έχουν τίποτα να ζηλέψουν από τους Τζούλι Κρίστι, Άλαν Μπέιτς και Πίτερ Φίντς, αντίστοιχα.

Άλλο, όμως, είναι να μεταφράζεις για τη μεγάλη οθόνη ένα κλασικό μυθιστόρημα εν έτει 1967 και άλλο στο εδώ και στο τώρα του 2015. Ειδικά αν στη δεύτερη περίπτωση καταλήγεις λίγο πολύ στο ίδιο αποτέλεσμα, πετυχαίνοντας ένα ανάλογα ανάλαφρο, «αναψυκτικό» και κάθε άλλο παρά ανεξίτηλο εκτόπισμα στο θυμικό του θεατή με την πρώτη, αποτυγχάνοντας και πάλι, παρά τα χρόνια που πέρασαν και λογικά θα έπρεπε να σε παιδέψουν και να ωριμάσουν περισσότερο, να αφουγκραστείς και να μεταγγίσεις παλλόμενες στο πανί τις πιο «βρώμικες», αιχμηρές και οδυνηρές αποχρώσεις του πρωτολείου σου, που σε καμία περίπτωση δεν είναι απλά και μόνο ένα ρομάντζο εποχής. Εξάλλου, αν θέλουμε να είμαστε δίκαιοι και όσο το δυνατόν αντικειμενικοί, δεν μπορούμε να συγκρίνουμε αυτό το φιλμ μόνο με τη… διασημότερη από τις προηγούμενες κινηματογραφικές διασκευές του βιβλίου του Χάρντι, αλλά ταυτόχρονα και με τις άλλες δουλειές τού σκηνοθέτη του, και με προγενέστερες μεταφορές στο πανί ανάλογα κλασικών, ρομαντικών μυθιστορημάτων εποχής – ακτινογραφιών της βρετανικής κοινωνίας στην εξέλιξή της. Έτσι, όμως, αυτό το «Μακριά από το Πλήθος» αποδεικνύεται… ανέραστο, απαθές και κοινωνικά ασυνείδητο τόσο στην αντιπαραβολή του με άλλα πονήματα του Βίντερμπεργκ («Οικογενειακή Γιορτή», «Το Κυνήγι»), όσο και σε εκείνη με βαθιά ριζωμένες στην ανθρώπινη καρδιά, ομοίως αισιόδοξες τελικά εμπειρίες σαν τα «Επιστροφή στο Χάουαρντς Εντ» του Τζέιμς Άιβορι, «Λογική και Ευαισθησία» του Ανγκ Λι, ή «Περηφάνια & Προκατάληψη» του Τζο Ράιτ.