FreeCinema

Follow us

ΕΞΙΛΕΩΣΗ (2007)

(ATONEMENT)

  • ΕΙΔΟΣ: Δράμα
  • ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ: Τζο Ράιτ
  • ΚΑΣΤ: Κίρα Νάιτλι, Τζέιμς ΜακΑβόι, Σίρσα Ρόναν, Βανέσα Ρέντγκρεϊβ, Χάριετ Γουόλτερ, Μπρέντα Μπλέθιν, Τζούνο Τεμπλ, Μπένεντικτ Κάμπερμπατς
  • ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 123'
  • ΔΙΑΝΟΜΗ: UIP

Οι φαντασιώσεις και η ψευδομαρτυρία ενός ζηλόφθονου 13χρονου κοριτσιού γίνονται αιτία να χωρίσουν οι δρόμοι ενός ζευγαριού που μόλις παραδεχόταν τα συμπτώματα της αμοιβαίας ερωτικής έλξης, λίγο πριν το ξέσπασμα του πολέμου, στη Βρετανία του ’30.

Τι θα ήταν η άβυσσος του μυαλού δίχως τις λέξεις; Πως θα ήταν η ζωή σ’ έναν κόσμο δίχως φαντασία, δίχως την διεγερτική τέχνη της μυθοπλασίας, την δύναμη της δημιουργίας που πνέει μέσα μας συναισθήματα μεγάλης ευτυχίας ή μιας κατάρας που τίποτε δεν μπορεί να εξιλεώσει… Πριν προχωρήσω σε ένα πλήθος από ερωτήματα που ταυτίζονται ιδανικά με το φιλμ του Τζο Ράιτ, θα ήθελα να εξομολογηθώ κάτι, απλά και τίμια: υπάρχουν αμέτρητες λέξεις τις οποίες θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει κανείς, σε μία απόπειρά του ν’ αποτολμήσει να περιγράψει τούτο το εξαίρετο λογοτεχνικό σύμπαν του Ίαν ΜακΓιούαν. Λέξεις που δύσκολα μπορούν να κοντραριστούν με την σεναριακή διασκευή – κέντημα του Κρίστοφερ Χάμπτον. Λέξεις που πέφτουν στο κενό μπροστά στο φιλμικό αποτέλεσμα. Ήδη φλυαρώ, αλλά, πρέπει να δείτε την «Εξιλέωση» με τα ίδια σας τα μάτια για να νοιώσετε την επίδραση που μπορεί να έχει μέσα μας η εμπειρία ενός κινηματογραφικού έργου. Χωρίς λόγια.

Με μια σιγουριά που σε αφήνει σύξυλο (ακόμη περισσότερο μετά την δεύτερη θέαση του φιλμ!), στα 35 του και με μόλις μία ακόμη μεγάλου μήκους ταινία στο βιογραφικό του, ο Ράιτ αναβιώνει και εκ-μοντερνίζει ταυτόχρονα την μεγάλη παράδοση του μεταπολεμικού βρετανικού σινεμά στο μελόδραμα, σαν να σου λέει πως μπορεί ν’ αγγίζει το επίπεδο μιας «Σύντομης Συνάντησης» (1945)! Παλαιομοδίτικη στη βάση της, σχεδόν σημερινή ή έστω διαχρονική στην ψυχολογία γραφής της, δραματουργημένη φιλμικά όσο πιο σύγχρονα γίνεται χωρίς να «κλωτσάει» εκτός τόπου και χρόνου, η «Εξιλέωση» δένει ένα ολόκληρο χάσμα κινηματογραφικών γενεών μέσα από στρώσεις αφηγηματικών ανατροπών και σκηνοθετικών ευρημάτων με φινέτσα που βροντοφωνάζει «instant classic», για να κορυφωθεί σε τραγωδία… λεκτική. Προτού συνειδητοποιήσουμε το αληθινό δράμα (και καλά κρυμμένο μυστικό) του φιλμ, η Μπράιονι μας εξηγεί τη φύση της ασθένειάς της, που την καταδικάζει να χάνει το νόημα των λέξεων, μαζί με τη μνήμη της και ότι άλλο σημαντικό κρατάει στη ζωή έναν συγγραφέα. Αλλά, τελικά, αξίζει να θρηνούμε περισσότερο για την απώλεια όλων αυτών των λέξεων, για το κακό που μπορεί να διέπραξαν μέσα από τη φαντασία της συγκεκριμένης αφηγήτριας του έργου, ή για την απώλεια των ψυχών που όλοι μας αναζητούμε ν’ ανακουφίσουμε τεχνηέντως, φραστικά, ιδεατά, μέσα από τρεμάμενες συλλαβές, με την ελπίδα της εξιλέωσης στον άλλο κόσμο; Μπορούν οι λέξεις να γιατρέψουν την αλήθεια και το κόστος των επιλογών της Μπράιονι; Και πάλι, με τα ίδια σας τα μάτια, σε έναν επίλογο που κόβει την ανάσα θα βρείτε την απάντηση, όχι στα λόγια της όποιας κριτικής…

Πολλοί οι συνοδοιπόροι στο σκηνοθετικό επίτευγμα του Ράιτ (το μονοπλάνο διαρκείας με τα στρατεύματα στο λιμάνι της Δουνκέρκης αρκεί για να θαυμάσει κανείς τον οραματιστή δημιουργό). Η Σίρσα Ρόναν που κλέβει την παράσταση στο ρόλο της 13χρονης Μπράιονι, για να δώσει τη σκυτάλη στο γερασμένο βλέμμα οδύνης της Βανέσα Ρέντγκρειβ. Το συγκλονιστικό score του Ντάριο Μαριανέλι, που αναδεικνύει και πάει την αποκαλούμενη source music σε μονοπάτια έμπνευσης που σου τεντώνουν τ’ αυτιά. Η φωτογραφία του Σίμους ΜακΓκάρβεϊ που φλουτάρει φετιχιστικά πάνω σε αντανακλάσεις της Κίρα Νάιτλι μέχρι την ολοφώτεινη εικόνα της βρετανικής επαρχίας του ‘30, πριν πνιγεί στο σκοτάδι που φέρνει το ψέμα και ο πόλεμος. Το μοντάζ του Πολ Τότχιλ που μοιάζει να βηματίζει πάνω στην παρτιτούρα του Μαριανέλι. Η γκαρνταρόμπα της Τζάκλιν Ντουράν που προσθέτει θηλυκότητα πάνω στην παγερή σιλουέτα της Νάιτλι. Και, πηγή όλων, πρωταρχική, η πένα του ΜακΓιούαν που έπλασε ένα φινάλε λυγμικά λυτρωτικό, το οποίο δεν πρόκειται ν’ αφήσει βλέμμα στεγνό στις αίθουσες.

Χωρίς να θέλω να παρασυρθώ από λέξεις απόλυτες όπως «αριστούργημα», πιστεύω πως η «Εξιλέωση» του Τζο Ράιτ είναι μία ταινία που πρέπει να δοκιμαστεί από το χρόνο, πρέπει να επουλωθεί μέσα μας σαν τραύμα της ψυχής, της λαβωμένης από λόγια εσφαλμένα. Ειλικρινά, κάθε επόμενη φορά που έβλεπα το φιλμ, η συναισθηματική φόρτιση δεν έχανε ίχνος από την έντασή της. Το αντίθετο, μάλιστα! Άσχετα από την όποια τύχη της στα Όσκαρ (επτά υποψηφιότητες), λοιπόν, θα στοιχημάτιζα με μεγαλύτερη σιγουριά για την άξια θέση της στο αύριο. Ίσως τότε ζητήσω κι εγώ τη δική μου εξιλέωση από ένα έργο που… έβλεπε πιο μπροστά από την αλήθεια την οποία μπόρεσα να αντιμετωπίσω σήμερα σαν θεατής.

ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΜΕΝΑ;

Το άνωθεν κείμενο είναι η κριτική που έγραψα το 2008, όταν το φιλμ διανεμήθηκε για πρώτη φορά στους ελληνικούς κινηματογράφους. Δεν αγκαλιάστηκε με ιδιαίτερη θέρμη από την κριτική (πόσω μάλλον την εγχώρια…) τούτο το θαυμάσιο έργο, το οποίο πιστεύω πως θα κερδίσει μεγαλύτερο θαυμασμό στο μέλλον (εκτός από λίγα Όσκαρ, Χρυσές Σφαίρες και BAFTA…). Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που το μνημόνευσαν το 2017, με αφορμή την έξοδο της «Δουνκέρκης», συγκρίνοντας την ανοικονόμητη μεγαλομανία του Κρίστοφερ Νόλαν μ’ εκείνο το εκπληκτικό μονοπλάνο του Ράιτ από την «Εξιλέωση». Αν ρωτάς κι εμένα, μία… ταπεινωτική σύγκριση!


MORE REVIEWS

JIU JITSU

Εξωγήινος εισβολέας καταφθάνει κάθε έξι χρόνια στη Γη με σκοπό να την καταστρέψει, εκτός κι αν ηττηθεί σε μάχη jiu jitsu από τον εκλεκτό που θα τολμήσει να τα βάλει μαζί του. Λόγος ανησυχίας ουδείς, όμως, μιας και έχουν γνώση οι συνετοί φύλακες...

ΥΠΟΘΕΣΗ ΚΟΛΛΙΝΙ

Ένας νεαρός δικηγόρος αναλαμβάνει την πρώτη μεγάλη υπόθεση της καριέρας του, μία φαινομενικά ξεκάθαρη δολοφονία υψηλά ιστάμενου επιχειρηματία στη Γερμανία. Όσο περισσότερο «σκαλίζει» τη δικογραφία, όμως, τόσο περισσότερο αντιλαμβάνεται πως το έγκλημα αυτό κρύβει πίσω του μυστικά… πολλών δεκαετιών.

ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΟΥ ΑΓΝΩΣΤΟΥ ΑΓΙΟΥ

Ληστής καταδιωκόμενος από την αστυνομία, θάβει τη λεία της τελευταίας του δουλειάς σε απομονωμένο λόφο, στη μέση του πουθενά της μαροκινής ερήμου. Όταν μετά την αποφυλάκισή του επιστρέφει εκεί, αντικρίζει στη θέση του τάφου που είχε σκάψει… μαυσωλείο προς τιμήν του θαυματουργού «Αγνώστου Αγίου». Θα γίνει το θαύμα που επιθυμεί;

ΕΛΑ ΝΑ ΠΑΙΞΟΥΜΕ

Ο 8χρονος Όλιβερ πάσχει από αυτισμό και η επικοινωνία του με τον έξω κόσμο εξαρτάται κυρίως από κινητά και tablets τα οποία χρησιμοποιεί για να «μιλήσει», είτε στο σπίτι, είτε στο σχολείο. Σε μία από αυτές τις συσκευές θα κάνει την εμφάνισή του ο Λάρι, ένα μοναχικό τέρας που τον παρακολουθεί από την άλλη πλευρά των γήινων οθονών και θέλει να γίνουν «φίλοι», ώστε να τον τραβήξει στη δική του διάσταση.

Η ΕΛΠΙΔΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

Ένα νεαρό ζευγάρι θα έρθει αντιμέτωπο με τις δυσκολίες της καθημερινής ζωής, όταν λίγο μετά τη γέννηση της κόρης του περιέλθει σε δεινή οικονομική κατάσταση. Η οικογενειακή γαλήνη θα δοκιμαστεί και από την αναπάντεχη έλευση του πρόσφατα αποφυλακισθέντος παππού.