του Νίκου Παλάτου

Δεν είναι η πρώτη φορά που ένα μυθιστόρημα του βραβευμένου Άγγλου συγγραφέα Γκρέιαμ Σουίφτ τυγχάνει κινηματογραφικής διασκευής. Η Γαλλίδα σκηνοθέτης Εβά Ισόν συνεργάζεται με την Αγγλίδα σεναριογράφο Άλις Μπερτς, επιχειρώντας με τούτη την «Κυριακή της Μητέρας» κάτι ανάλογο για τέταρτη φορά (για την ιστορία, «Shuttlecock», «Υδάτινη Χώρα» και «Τελευταία Εντολή» ήταν οι τρεις προηγούμενες, γυρισμένες εντός δεκαετούς περιόδου, με αρχή το 1991). Αν και το εγχείρημά τους βρίθει ευγενών προθέσεων, η σεναριακή διασκευή πάσχει χαρακτηριστικά, δημιουργώντας την βεβαιότητα πως αυτό που στο τυπωμένο χαρτί θα έμοιαζε άκρως ενδιαφέρον, στην οθόνη στερείται σχετικής δυναμικής. Δίχως να έχω διαβάσει το βιβλίο του Σουίφτ, αυτό που σχημάτισα ως εντύπωση από την ταινία είναι πως το σενάριο προσπάθησε να μείνει όσο το δυνατόν πιο κοντά στο πρωτότυπο κείμενο, με τη σκηνοθεσία ν’ αναλαμβάνει να οπτικοποιήσει τη στοχαστική ευαισθησία του συγγραφικού πνεύματος, επιλέγοντας ως λύση την κομψή… αδράνεια.

Το μεγαλύτερο μέρος δράσης του φιλμ λαμβάνει χώρα την τελευταία Κυριακή του Μαρτίου του 1924. Η ορφανή Τζέιν εργάζεται ως υπηρέτρια στην αριστοκρατική οικία των Νίβεν, διατηρώντας πολύχρονη κρυφή ερωτική σχέση με τον Πολ Σέριγχαμ, ο οποίος τυγχάνει να είναι γιος φιλικής και εξίσου αριστοκρατικής οικογένειας. Αμφότερες οι φαμίλιες πενθούν τον θάνατο τεσσάρων συνολικά αγοριών τους στον Μεγάλο Πόλεμο, γεγονός που τους έχει αφήσει με χρόνιες, αγιάτρευτες πληγές. Το υπαίθριο picnic που οι Νίβεν παραθέτουν στους Σέριγχαμ τη συγκεκριμένη μέρα, σε συνδυασμό με το ρεπό της Τζέιν, στέκει ως πρώτης τάξεως ευκαιρία για εκείνην ώστε να περάσει ένα παθιασμένα ερωτικό πρωινό με τον Πολ. Δεν είναι η πρώτη τους φορά, όμως, κάτι παράξενο υπάρχει στην ατμόσφαιρα, δίνοντας στη συνεύρεσή τους έναν εξομολογητικό, ελεγειακό σχεδόν χαρακτήρα.

Αν υπάρχει ένα πράγμα για το οποίο θα μείνει στη μνήμη του θεατή η «Κυριακή της Μητέρας», είναι οι ατέλειωτες γυμνές σκηνές του ζεύγους των εραστών. Σε μία επίδειξη ακομπλεξάριστου πνεύματος, η Ισόν (σε αντίθεση με το συντηρητισμό της… σύγχρονης εποχής) βάζει το ζεύγος των Τζέιν και Πολ να περιφέρονται για ώρα ολόγυμνοι στην αρχοντική οικία του δεύτερου. Εμφανίζονται οι δυο τους σαν να είναι τα παραβατικά σύμβολα που πηγαίνουν κόντρα στον δήθεν καθωσπρεπισμό της κοινωνίας, με την Τζέιν (ειδικότερα) να φαίνεται πως χρησιμοποιεί τη σχέση τους ως ένα όχημα αυτογνωσίας και αυτοανακάλυψης, εντός ενός περιβάλλοντος που θυμίζει έντονα εκείνο του τηλεοπτικού «Downton Abbey». Ενώ, όμως, η συγκεκριμένη βάση μοιάζει να προσφέρει μια ιντριγκαδόρικη πρώτη ύλη για φιλμ περιόδου, τα συνεχή μπρος-πίσω στο χρόνο εκτροχιάζουν εντελώς την προσπάθεια. Σαφώς υπονοείται πως η συγκεκριμένη μέρα είχε διαρκή αντίκτυπο στη ζωή της Τζέιν, τόσο στη μετέπειτα σχέση της με στοργικό άνδρα που γνωρίζει στο βιβλιοπωλείο όπου (κάποια χρόνια έπειτα) εργάζεται, όσο και στη συγγραφική της καριέρα, η οποία (έστω και σε προχωρημένη ηλικία) της έφερε φήμη. Η Τζέιν χρησιμοποιεί τις αναμνήσεις και τα εφόδια που απέκτησε συναναστρεφόμενη πλούσιες οικογένειες (και τις εξίσου πλούσιες βιβλιοθήκες τους…), ώστε ν’ αντιστρέψει την γεμάτη λύπες ζωή της.

Η επιμονή στην εντελώς αδιάφορη πορεία ζωής της κεντρικής ηρωίδας, έπειτα από τα γεγονότα του 1924, εκτός από το να καταστρέφει τον όποιο ρυθμό που πασχίζει ν’ αποκτήσει το φιλμ, υποβαθμίζει εντελώς και το εξαιρετικό από πλευράς ονομάτων καστ. Ο Κόλιν Φερθ και η Ολίβια Κόλμαν ουσιαστικά δεν έχουν ρόλους, περιφέροντας την μόνιμη (ένεκα απώλειας) θλίψη τους, με την δεύτερη ειδικότερα (και ατυχέστερα) να περιορίζεται σε μια μονοδιάστατη, καταθλιπτική φιγούρα, σε σημείο να πλησιάζει επικίνδυνα την καρικατούρα. Η τραγωδία που έχει στοιχειώσει τις ζωές τους κρύβει την διπλή ανάγνωση του τέλους εποχής για τις αριστοκρατικές οικογένειες του συναφιού τους, κάτι που επισφραγίζεται με την εντελώς απρόσμενη αποχώρηση της Τζέιν από την έπαυλή τους.

Λαμβάνοντας υπόψη όλες τις παραπάνω παραμέτρους, τελικά, το κορυφαίο γεγονός της «Κυριακής της Μητέρας», πέραν του γυμνού, της κατά τα συνήθη προσεγμένης (εξ Βρετανίας) παραγωγής και των… αμέτρητων close-up στο πρόσωπο της Οντέσα Γιανγκ, μάλλον είναι η σύντομη εμφάνιση της Γκλέντα Τζάκσον στον ρόλο της ηλικιωμένης Τζέιν. Πρόκειται για την πρώτη κινηματογραφική παρουσία της σπουδαίας Αγγλίδας ηθοποιού από το 1990! Σκάρτα δύο λεπτά κρατά η συμμετοχή της 86χρονης πλέον Τζάκσον, προσθέτοντας με τις τρεις ατάκες της (κατά το φινάλε) μια πινελιά περιφρονητικού χιούμορ τρίτης ηλικίας. Κρίμα που το φιλμ δε στέκει επ’ ουδενί αντάξιο της φήμης της, αλλά… ας είναι. Η εμφάνισή της είναι από μόνη της άκρως συγκινητική, ξυπνώντας αναμνήσεις του ένδοξου κινηματογραφικού παρελθόντος της.