του Παναγιώτη Παναγόπουλου

Είναι παράξενη ταινία ο «Ευτυχισμένος Λάζαρος» και όχι μόνο επειδή στα μισά της δίωρης και κάτι διάρκειάς της… αλλάζει ο τόπος και ο χρόνος, όχι όμως και ο πρωταγωνιστής. Το στοιχείο του μαγικού ρεαλισμού, ως ένα οξύμωρο που αφηγείται την ιστορία σε περισσότερα από ένα επίπεδα, δεν είναι ασυνήθιστο στο ιταλικό σινεμά. Ο τρόπος που το χρησιμοποιεί η Αλίτσε Ρορβάκερ, ωστόσο, είναι κοφτός και απότομος και αφήνει περιθώρια περισσότερων διευκρινίσεων από τη σκηνοθέτιδα, παρά το γενικά ενδιαφέρον αποτέλεσμα.

Στην απομονωμένη περιοχή όπου ζει ο Λάτζαρο, μένει μια μικρή κοινότητα αγροτών που μαζεύει καπνά για λογαριασμό μιας μαρκησίας, στην οποία ανήκει η γη. Μένουν σε καλύβες, κοιμούνται όπου βρουν, τρώνε ελάχιστα, μοιράζονται λάμπες για να φωτίζουν τα δωμάτια, είναι εντελώς αμόρφωτοι. Ο διαχειριστής της μαρκησίας, που τους φέρνει κάτι κονσέρβες και άλλες ασήμαντες προμήθειες, τους χρεώνει, με αποτέλεσμα να οφείλουν πάντοτε χρήματα στο αφεντικό.

Στην αρχή δεν καταλαβαίνεις σε ποια εποχή εξελίσσονται όλα αυτά. Θα μπορούσαν να είναι πολλές δεκαετίες πίσω. Όταν, όμως, εμφανιστούν κάποια κινητά τηλέφωνα (!), έστω και παλιά μοντέλα Motorola, παθαίνεις ένα μικρό σοκ. Είμαστε κάπου στις αρχές της δεκαετίας του ’90 και αυτοί οι άνθρωποι ζουν λες και βρίσκονται στα μέσα του 20ου αιώνα, και μάλιστα σε μια παραμελημένη εκδοχή της εποχής.

Είναι σαφές ότι αποτελούν αντικείμενα εκμετάλλευσης, άνθρωποι που δουλεύουν ως κολλήγες για ψίχουλα. Η εργοδότριά τους έχει «παραλείψει» να τους ενημερώσει ότι η νομοθεσία έχει αλλάξει και ότι θα έπρεπε να τους έχει προσλάβει κανονικά ως εργάτες (αυτό το κομμάτι βασίζεται σε αληθινά γεγονότα). Από την άλλη πλευρά, η παντελής έλλειψη μόρφωσης και η απομόνωση δεν τους έχει αφήσει να μάθουν τα δικαιώματά τους. Ανάμεσά τους, ο Λάτζαρο είναι ένα πρόσωπο που εκμεταλλεύονται οι πάντες. Όλοι τον τρέχουν, τον βάζουν να κουβαλάει τα βαριά φορτία, να προσέχει τις κότες από τους λύκους. Θα τον εκμεταλλευτεί και ο Τανκρέντι, ο γιος της μαρκησίας, την οποία σιχαίνεται. Χρησιμοποιεί τον Λάτζαρο πείθοντάς τον ότι μπορεί να είναι ετεροθαλή αδέλφια, σκηνοθετώντας την απαγωγή του και ζητώντας λύτρα για να απομακρυνθεί από τη μητέρα του.

Η ψευτοαπαγωγή θα γίνει η αιτία να αποκαλυφθεί η κατάσταση που επικρατεί στο κτήμα. Όλοι θα απομακρυνθούν και θα μεταφερθούν στην πόλη, εκτός από τον Λάτζαρο που θα πέσει από μια πλαγιά με μια θεαματική βουτιά. Ξαφνικά… ερχόμαστε στο σήμερα, με τον πρωταγωνιστή να επιστρέφει στη ζωή, άθικτος και αμετάβλητος. Περπατώντας θα φτάσει στην πόλη για ν’ αρχίσει να βρίσκει σιγά-σιγά τους ανθρώπους που γνώριζε, μερικές δεκαετίες μεγαλύτερους. Όχι ότι η ζωή τους έχει βελτιωθεί. Είναι μικροαπατεώνες και ρακοσυλλέκτες, ενώ ο Τανκρέντι έχει χάσει τα πάντα από τις τράπεζες. Αυτό το δεύτερο μέρος, με την ξαφνική αλλαγή, είναι το προβληματικό μέρος της ταινίας, κάνοντας εξίσου προβληματική τη διάκριση της ταινίας στις Κάννες με το βραβείο σεναρίου. Πέρα από την αμετάβλητη, αγιοποιημένη μορφή του πρωταγωνιστή, δεν είναι απολύτως σαφής η κατεύθυνση που θέλει να πάρει η Ρορβάκερ. Το μόνο σαφές είναι ότι οι αδικημένοι της ζωής δεν έχουν στον ήλιο μοίρα κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες. Ο «Ευτυχισμένος Λάζαρος» είναι ένα φιλμ ωραία κινηματογραφημένο, αλλά με μια ανάπτυξη που μπορεί να προκαλέσει συζητήσεις (και σαρκαστικά σχόλια). Χρειαζόταν (τουλάχιστον) μια σαφέστερη κατεύθυνση στο δεύτερο μέρος.