του Δημήτρη Κολιοδήμου

Υπάρχει μία φράση του Πολ (Μάρλον Μπράντο) προς τη Ζαν (Μαρία Σνάιντερ), που είναι καθοριστικής σημασίας για το φιλμ του Μπερνάρντο Μπερτολούτσι: «Το tango είναι μία τελετουργία: πρέπει να βλέπεις τα πόδια». Η έκφραση αυτή, λίγο διαφορετικά διατυπωμένη, αποδίδει τέλεια την αντίληψη του 31χρονου (τότε) Ιταλού σκηνοθέτη για τον κινηματογράφο. Η ταινία του είναι μία άλλου είδους τελετουργία, μία ενορχήστρωση εικόνων, ρυθμών, νεκρών χρόνων^. μία συνεχής εναλλαγή τόνων και κλίματος^. μία ακολουθία μεταπτώσεων, που ξεκινά και τελειώνει σε μείζονα.

«Το Τελευταίο Ταγκό στο Παρίσι» είναι μία σχηματική ταινία, απλή και σοφή συνάμα. Ο μύθος της είναι ένα πρόσχημα, πλοκή σχεδόν δεν υπάρχει (πλοκή με τη συμβατική έννοια του όρου, βέβαια). Ο αφηγηματικός της άξονας περιστρέφεται γύρω από την τυχαία συνάντηση ενός μεσήλικα και μιας νεαρής σ’ ένα άδειο διαμέρισμα. Του Παρισιού, φυσικά, όπως δηλώνει απερίφραστα ο τίτλος της. Το άγριο, ζωώδες ζευγάρωμά τους θα σημάνει την απαρχή μιας σύντομης ερωτική σχέσης, στα ενδιάμεσα της οποίας θα παρακολουθήσουμε στιγμιότυπα από την προσωπική ζωή του καθενός. Ο άνδρας με το μελαγχολικό, ονειροπόλο ύφος, τον ελεύθερο στοχασμό και την κυνικότητα, δεν είναι παρά ένας «χαμένος» που αναζητεί απεγνωσμένα μια επαφή, κάτι που θα γεμίσει το υπαρξιακό του κενό και θα δώσει νόημα στην άδεια ζωή του. Και η γυναίκα (μία «κοπέλα ελευθερίων ηθών»; Ένα «κορίτσι παλαιών αρχών»; Δεν έχει καμία σημασία) είναι η σύγχρονη, διαθέσιμη ερωτικά ύπαρξη, που θα συντριβεί από το παράφορο πάθος της διαπροσωπικής επικοινωνίας.

«Το Τελευταίο Ταγκό στο Παρίσι» είναι μία ταινία «αυτοσχεδιαστική» (κι εδώ, ίσως, ο σκηνοθέτης να ταυτίζεται με τον Τομ του Ζαν-Πιερ Λεό, τον σχεδόν συνομήλικό του κινηματογραφιστή και αρραβωνιαστικό της Ζαν, που επιτρέπει μία ανεξαρτησία στους ηθοποιούς του, που ο ίδιος μπαίνει και βγαίνει ελεύθερα μέσα στη δράση των έργων του), που συνεχώς εμπλουτίζεται και ανανεώνεται από τα στοιχεία της ευρωπαϊκής καλλιτεχνικής παράδοσης – ιδίως από τον κινηματογράφο του Ζαν-Λικ Γκοντάρ. Η φόρμα του εκπορεύεται από τις «στοχαστικές ανησυχίες» ενός δημιουργού ο οποίος γνωρίζει καλά την κινηματογραφική παράδοση και ελέγχει απόλυτα, κάθε στιγμή, τα εκφραστικά του μέσα.

«Το Τελευταίο Ταγκό στο Παρίσι» είναι, ακόμα, μία ταινία «τολμηρή», που ξεγυμνώνει τον πρωτογονισμό του ανθρώπου και πανηγυρίζει την απελευθέρωση της σεξουαλικότητας. Γι’ αυτό και στην εποχή της, πέντε δεκαετίες πριν, όταν το πορνό είχε αρχίσει δειλά-δειλά να βγαίνει από την αφάνεια, είχε θεωρηθεί «πορνογραφική» και είχε συναντήσει μία συγκρατημένη υποδοχή (όπου δεν είχε επικριθεί ανοιχτά κι απερίφραστα). Στη χώρα μας, δε, είχε επιτραπεί η προβολή της με κάποιες περικοπές. Πάνω απ’ όλα, ωστόσο, είναι μία ταινία του Μάρλον Μπράντο, ενός σπουδαίου ηθοποιού, ενός «ιερού τέρατος» της οθόνης, που καταφέρνει να μας δονεί βαθύτατα, και με την ερμηνεία του και με το παρουσιαστικό του.