του Ηλία Φραγκούλη

Ο Στίβεν Σπίλμπεργκ αποτελεί… παρελθόν. Δεν βρίσκεται πια κοντά μας. Δεν ξέρω ποιος σκηνοθετεί αυτά τα πράγματα που φέρουν το όνομά του εδώ και μια δεκαετία, τουλάχιστον (με εξαίρεση το «The Adventures of Tintin» του 2011). Είναι λυπηρό, ειδικά για εμάς που μεγαλώσαμε με τις ταινίες του, στα χρόνια που μεγαλούργησε και το Χόλιγουντ ολόκληρο του ανήκε. Σήμερα, παρακολουθώντας τη «Γέφυρα των Κατασκόπων», οι συγκρίσεις που βάζεις στο μυαλό σου είναι… επεισόδια της πιο κακής και βαρετής τηλεόρασης του αμερικανικού παρόντος, όχι ο κινηματογραφικός κόσμος και η φήμη που έπλασε στο παρελθόν αυτός ο σκηνοθέτης.

Το ιδεολογικό υπόβαθρο της ταινίας είναι για γέλια και για κλάματα μαζί. Ο Σπίλμπεργκ γίνεται ο ίδιος ένας μέγας «πρεσβευτής» της ιδέας του Ψυχρού Πολέμου, παραγνωρίζοντας το τέρας τού μακαρθισμού που βίωναν οι Ηνωμένες Πολιτείες εκείνη την περίοδο και μετατρέποντας τον κεντρικό του ήρωα σε «Άγιο» και καθαρό από κάθε άποψη Αμερικανό πολίτη (και οικογενειάρχη), ο οποίος θα θελήσει να υπερασπιστεί δίκαια τον «πελάτη» του κατά τη διάρκεια της δίκης του, απέναντι σε μια κοινωνία όχλου που απαιτεί τη διαπόμπευση, το λιντσάρισμα ή και τη θανάτωσή του. Τα αντιδημοκρατικά εγκλήματα των ΗΠΑ αποσιωπώνται με ένα τόσο αφελές κοινωνικό «αντίβαρο», ενώ από την άλλη, όταν ο ήρωας μεταφέρεται στο μόλις διχοτομημένο Βερολίνο για τη διαπραγμάτευση και την ανταλλαγή του Σοβιετικού κατασκόπου με τον Αμερικανό πιλότο, τα πάντα είναι αλλοτριωμένα, χαοτικά γραφειοκρατικά, επικίνδυνα και… κομμουνιστικά!

Η εικονογράφηση της «Γέφυρας των Κατασκόπων» παρουσιάζει την πλευρά του Ανατολικού Βερολίνου ως μια μορφή… χειρότερου ναζισμού από αυτόν που βίωσε η Γερμανία (αλλά και ολόκληρη η ανθρωπότητα) και η σκηνή του τρένου, με τους φύλακες να πυροβολούν και να σκοτώνουν ανθρώπους που επιχειρούν να πηδήξουν το Τείχος του Βερολίνου και να περάσουν στην άλλη πλευρά, όσο κι αν «συγγενεύει» με την ιστορική πραγματικότητα του παρελθόντος, στο τέλος της ταινίας, με μια αντίστοιχη σκηνή όπου ο δικηγόρος μας απολαμβάνει την εικόνα παιδιών που πηδάνε μάντρες στην… ελεύθερη γειτονιά της Νέας Υόρκης χωρίς να τα πυροβολεί κανείς, αποτελεί ένα ιδεαλιστικό τσίρκο ασυνειδησίας που προκαλεί ακόμη και τον εμετό!

Το σενάριο του φιλμ (με τη συν-υπογραφή των αδελφών Κοέν σε ακόμη μια αρπαχτή παραγγελιάς) αποτυγχάνει στο να δέσει με φινέτσα, παλιομοδίτικη διάθεση και σασπένς κατασκοπευτικού genre τις παράλληλες ιστορίες (που… τριτώνουν με τον νεαρό Αμερικανό φοιτητή ο οποίος κρατείται αδίκως από τις Αρχές του Ανατολικού Βερολίνου με κίνδυνο να ξεχαστεί ισοβίως σε κάποιο κελί), οι οποίες, σαφώς προβλέψιμα, θα καταλήξουν σε μια δικαίωση των προσπαθειών της αμερικανικής πλευράς. Κανένας χαρακτήρας της «Γέφυρας των Κατασκόπων» δεν… αναπνέει αρκετά για να δώσει σημαντική υπόσταση ως ρόλος στο φιλμ, με εξαίρεση τον δικηγόρο (ο Τομ Χανκς σε μια ήπια εμφάνιση του στερεοτυπικού all-American hero) και τον κατάσκοπο (ο Μαρκ Ράιλανς που κλέβει την παράσταση με απλότητα), αν και ο δεύτερος σχεδόν… εξαφανίζεται με το που ο πρώτος ταξιδεύει για Βερολίνο, μετατρέποντας τον πιο ζουμερό για εμβάθυνση ήρωα της ταινίας σε «δευτεράντζα»!

Κανένα από τα χαρακτηριστικά του Σπίλμπεργκ δεν λάμπει εδώ, η αφήγηση σέρνεται άσχημα στα 141 λεπτά του φιλμ και κανένα «based on a true story» δεν αρκεί για να σε πείσει ότι αυτό που βλέπεις δεν είναι μια αφελέστατη προπαγάνδα υπέρ της Δημοκρατίας που υποτίθεται ότι εκπροσωπούν οι ΗΠΑ ώστε να παριστάνουν τον καλό «διαιτητή» της όποιας εξωτερικής πολιτικής και της παγκόσμιας ειρήνης. Μακάρι να ήταν μονάχα μια βαρετή ταινία. Αλλά, στην τελική, είναι και ηλίθια.