FreeCinema

Follow us

Τι είναι μια cult ταινία; Πόσο σκουπίδι μπορεί ή πρέπει να είναι; Από ποιον πλανήτη έρχεται και γιατί χρειάζεται να τη λατρέψεις; Μια στήλη που… εγκληματεί, για να σου δώσει τις καλύτερες απαντήσεις γύρω από κινηματογραφικά αξιοπερίεργα και τίτλους που αξίζει να μάθεις πως υπάρχουν. Αρκετά συχνότερα… για τους λάθος λόγους!

ΒΡΩΜΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ (1969)

(PLAY DIRTY)

  • ΕΙΔΟΣ: Πολεμική Περιπέτεια
  • ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ: Αντρέ Ντε Τοθ
  • ΚΑΣΤ: Μάικλ Κέιν, Νάιτζελ Ντάβενπορτ, Νάιτζελ Γκριν, Χάρι Άντριους, Πάτρικ Τζόρνταν

Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος καλά κρατεί, οι Άγγλοι φαίνεται πως αντέχουν στο σφυροκόπημα του Χίτλερ, πλην όμως η κατάσταση στο μέτωπο της Βορείου Αφρικής δεν δείχνει και τόσο καλή γι’ αυτούς, μιας και οι ταξιαρχίες του Ρόμελ στέκουν ως ανυπέρβλητο εμπόδιο. Λόγος ανησυχίας, όμως, ουδείς! Ο συνταγματάρχης Μάστερς (Γκριν), ο οποίος ηγείται ειδικής μονάδας του αγγλικού στρατού που ειδικεύεται σε παράτολμες, εξεζητημένες και ως εκ τούτου σταθερά… αποτυχημένες επιχειρήσεις, έχει μία ακόμα τρομερή ιδέα, από εκείνες που τον έχουν ρίξει σε μεγάλη δυσμένεια. Σύμφωνα με το πλάνο του, το οποίο στηρίζεται στην απλή σκέψη πως η έρημος παραμένει ίδια διαχρονικά, άρα και οι τακτικές μάχης σε αυτήν δεν έχουν αλλάξει στο πέρασμα των ετών (μη σου πω και των αιώνων…), θ’ ακολουθήσει τα βήματα των Αιγυπτίων στον πόλεμο με τους Καρχηδόνιους το 215 π.Χ. (!), σκοπεύοντας να βρεθεί στα νώτα του Ρόμελ και εν συνεχεία ν’ ανατινάξει τα αποθέματα καυσίμων των Ναζί. Παραδόξως, το μοναδικής έμπνευσης σχέδιό του γίνεται δεκτό από τον Διοικητή του, ταξίαρχο Μπλορ (Άντριους), καθώς μέσα στη γενικότερη μουρλαμάρα του εκείνος διαβλέπει χρυσή ελπίδα.

Χωρίς δεύτερες σκέψεις, λοιπόν, ανάβει πράσινο φως στην επιχείρηση, δίνοντάς του κατ’ αυτόν τον τρόπο μια τελευταία ευκαιρία, θέτοντας όμως όρο να ηγηθεί της αποστολής συγκεκριμένος λοχαγός ο οποίος γνωρίζει τόσο από έρημο, όσο και από πετρελαϊκά θέματα. Αυτό που δεν του λέει ο πονηρός ταξίαρχος, είναι πως ταυτόχρονα με την ομάδα του Μάστερς θα στείλει δική του «κανονική» στρατιωτική διμοιρία που θα έχει τον ίδιο ακριβώς στόχο, αφήνοντας την άλλη να λειτουργήσει σαν δόλωμα για τους Ναζί. Διότι οι άνδρες του Μάστερς δεν (θα) είναι τίποτε τυπικοί στρατιώτες της Αυτού Μεγαλειότητας, αλλά κάτι ρεμάλια που ο καλός συνταγματάρχης θα έχει μαζέψει (κατά τις συνήθειές του) από τις τοπικές φυλακές. Κι όταν όλοι αυτοί πρόκειται να τεθούν υπό τις διαταγές του παραδόπιστου συναδέλφου τους Λιτς (Ντάβενπορτ) και του άβγαλτου σε στρατιωτικές επιχειρήσεις λοχαγού Ντάγκλας (Κέιν), το όλο πράγμα δεν αποπνέει σοβαρές πιθανότητες επιτυχίας.

Η βασική σεναριακή ιδέα θυμίζει τα περίφημα «Δώδεκα Καθάρματα» (1967), θα ήταν όμως άδικο για τούτο το «Βρώμικο Παιχνίδι» να μπει σε μία τέτοια σύγκριση με την classic πολεμική περιπέτεια του Ρόμπερτ Όλντριτζ, αφού η πλοκή (και κυρίως το ύφος) του διαφέρει χαρακτηριστικά. Το φιλμ του Αντρέ Ντε Τοθ αγκαλιάζει μία μπιμουβάδικη λογική (άλλωστε, ο σκηνοθέτης ειδικευόταν σε τέτοιους είδους εγχειρήματα), παίρνοντας στοιχεία από ταινίες όπως το «Μεροκάματο του Τρόμου» (1953) σε ό,τι αφορά το παιχνίδι της επιβίωσης, αλλά και μοιράζοντας «δάνεια» εδώ κι εκεί, μιας και οι κουλές (λόγου χάρη) μουσικές επιλογές του (να άκουγαν άραγε οι Άγγλοι φαντάροι το «You Are My Sunshine»;) όλο και κάτι θα έχουν πει στους «Άδωξους Μπάσταρδους» (2009) του Κουέντιν Ταραντίνο.

Από το ξεκίνημα κιόλας γίνεται σαφές πως ο τυπολάτρης Ντάγκλας του Κέιν θα έρθει σε σύγκρουση με τον κυνικό Λιτς του Ντάβενπορτ. Καθώς, όμως, η απαιτητική πορεία στην έρημο αρχίζει να φανερώνει τα δόντια της, οι δυο τους θα πατήσουν φρένο στην αχρείαστη κόντρα τους, εις το όνομα της αποστολής που έχουν αναλάβει (αλλά και της κρυφής agenda που ο ένας εκ των δύο, τουλάχιστον, διαθέτει). Κάπως έτσι θ’ αναγκαστούν να ρυμουλκήσουν jeep σε απότομη πλαγιά στη μέση της ερήμου, να τη βγάλουν καθαρή σε αναπάντεχο συναπάντημα με ντόπιους βεδουίνους, να πάρουν όμηρο και σχεδόν να βιάσουν Γερμανίδα νοσοκόμα, αλλά και να απαλλαγούν οριστικά από τις στολές του… ιταλικού αλλά και του αγγλικού στρατού, λειτουργώντας εν πολλοίς όχι ως συντεταγμένη στρατιωτική ομάδα, αλλά ως μισθοφορικό γκρουπούσκουλο.

Το αποτέλεσμα που προκύπτει είναι ένα άκρως κυνικό φιλμ, που ενίοτε λειτουργεί σαν προπομπός ανάλογων περιπετειών του καιρού εκείνου, οι οποίες εξέταζαν με μία κριτική (έως και «αναρχική») ματιά τα πολεμικά πεπραγμένα. Ειδικότερα ο χαρακτήρας που υποδύεται ο Κέιν θα ταίριαζε γάντι στο «M*A*S*H» (1970) του Ρόμπερτ Όλτμαν, αφού το άνετο attitude που κουβαλά, συνεπικουρούμενο από τη βεβαιότητα της μόνιμης παραμονής του μακριά από τις φλόγες της μάχης (μιας κι έτσι προέβλεπε η σχετική συμφωνία μεταξύ BP και βρετανικού στρατού!), σε κάτι σχετικό παραπέμπει. Όταν, βέβαια, του υπενθυμίζεται διακριτικά πως παραμένει αξιωματικός του στρατού και πως ο πόλεμος δεν έχει τελειώσει, οι χαλαρές ξάπλες του στον ζεστό αφρικανικό ήλιο πηγαίνουν περίπατο. Ο δε αμφιβόλου ηθικής λοχαγός του Ντάβενπορτ, άνετα θα έπαιρνε θέση πλάι σ’ εκείνους τους «Ήρωες με Βρώμικα Χέρια» (1970) του Μπράιαν Τζ. Χάτον, αφού είναι το χρήμα εκείνο που δείχνει να μιλά καλύτερα στην καρδιά του και όχι οι πάσης φύσεως ηρωισμοί εις το όνομα της πατρίδος.

Ο Ντε Τοθ διανθίζει την ταινία του με ορισμένες άκρως σαρκαστικές ατάκες, όπως και με σεκάνς καθαρόαιμης περιπέτειας, όπου οι μεν πρώτες μυρίζουν από μίλια μακριά την καλώς εννοούμενη «αγγλικουργιά», οι δε δεύτερες αναδύουν ατελείωτη ταλαιπωρία και άφθονο ιδρώτα, μιας και η έρημος δεν είναι παίξε γέλασε, όσο καλά και να την ξέρεις. Συν τοις άλλοις, έχει πετύχει διάνα στο casting των τεσσάρων βασικών Βρετανών αξιωματικών, καθώς ο καθένας εξ αυτών μοιάζει στ’ αλήθεια γεννημένος για το ρόλο του. Από την άλλη, είναι γεγονός πως ένα μικρό ψαλίδι στο δεύτερο μισό του φιλμ δεν θα έβλαπτε, αφού κάπου εκεί ο ρυθμός χωλαίνει, έρχεται όμως το κάργα ειρωνικό φινάλε να σβήσει μονομιάς όλα τα (μικρά) κακώς κείμενα που προηγήθηκαν. Είναι ένα βρώμικο παιχνίδι ο πόλεμος, που δεν σηκώνει καθωσπρεπισμούς κι ευγένειες, ενίοτε όμως η έντονη βρωμιά του μπορεί να σε παρασύρει, τη στιγμή που δεν το περιμένεις, μάλιστα. Όση cool Britannia και να διαθέτεις…

TRIVIA

  • O ουγγρικής καταγωγής σκηνοθέτης Αντρέ Ντε Τοθ (ένας ακόμα από τους δεκάδες Ευρωπαίους που έκαναν καριέρα στο Χόλιγουντ) είχε γυρίσει το πρώτο έγχρωμο στουντιακό τρισδιάστατο φιλμ στα κινηματογραφικά χρονικά. Ήταν το περίφημο «Κέρινες Μάσκες» (1953) της Warner (πιο γνωστό ίσως ως «House of Wax»), με τον απίθανο Βίνσεντ Πράις να κρατά τον πρωταγωνιστικό ρόλο.
  • Η ειρωνεία του πράγματος ήταν πως ο Ντε Τοθ δεν μπορούσε ν’ απολαύσει την 3D δημιουργία του, αφού είχε χάσει το αριστερό του μάτι από πολύ μικρή ηλικία!
  • Το «πειρατικό» κάλυμμα που φορούσε πάντα, παραλίγο να του κοστίσει τη ζωή με έναν μάλλον απίθανο τρόπο. Το 1973, ευρισκόμενος στην Αίγυπτο προς αναζήτηση τοποθεσιών για γύρισμα, συνελήφθη και κρατήθηκε όμηρος από ομάδα Αράβων, οι οποίοι τον εξέλαβαν για τον… επίσης μονόφθαλμο και περιβόητο Ισραηλινό στρατηγό Μοσέ Νταγιάν! Η παρεξήγηση λύθηκε και ο Ντε Τοθ αφέθηκε ελεύθερος.
  • Ο Νάιτζελ Ντάβενπορτ κρατούσε αρχικά το ρόλο του συνταγματάρχη Μάστερς στην ταινία. Πήρε το ρόλο του Λιτς όταν ο Ρίτσαρντ Χάρις, ο οποίος είχε επιλεγεί αρχικά γι’ αυτόν, απολύθηκε. Σύμφωνα με τον Ντάβενπορτ, αυτό έγινε επειδή ο Χάρις διαφώνησε στην ιδέα του να κουρέψει τα μαλλιά του σε κοντό στρατιωτικό στυλ!
  • Σύμφωνα με τον Χάρις, πάντως, αυτός δεν απολύθηκε, αλλά αποχώρησε από μόνος του έπειτα από επικό καυγά με τον παραγωγό της ταινίας, Χάρι Σάλτζμαν.
  • Γενικά, το φιλμ είχε μάλλον δύσκολη διαδικασία παραγωγής, μιας και ο Σάλτζμαν απέλυσε και τον αρχικό σκηνοθέτη του φιλμ, Ρενέ Κλεμάν, αναθέτοντας στον (αρχικά executive producer του εγχειρήματος) Ντε Τοθ τα σχετικά καθήκοντα. Αποδείχθηκε και η τελευταία σκηνοθετική απόπειρα της καριέρας του.
  • Ο λόγος της απόλυσης ήταν η διαφωνία ως προς τον τόπο των γυρισμάτων. Ο Σάλτζμαν ήθελε να γίνουν στο Ισραήλ και ο Κλεμάν στο Μαρόκο. Τελικά, υπό την καθοδήγηση του Ντε Τοθ και κάτω από αντίξοες συνθήκες, η ταινία γυρίστηκε στην επαρχία της Αλμερίας, στην Ισπανία. Τόσο αντίξοες ήταν οι συνθήκες στο set, που ο Μάικλ Κέιν έβαζε όρο στα επόμενα συμβόλαια ταινιών που υπέγραφε να μην υπάρχουν γυρίσματα στην έρημο Ταμπέρνας!
  • Η συν-σεναριογράφος του «Βρώμικου Παιχνιδιού» Λότε Κόλιν ήταν η πεθερά του Σάλτζμαν. Τούτο ήταν το μοναδικό της credit ως «γραφιάς». Λέγεται πως η αναφορά του ονόματός της στους τίτλους της ταινίας έγινε χάρη στη γαλαντομία του Ντε Τοθ, ο οποίος ικανοποίησε με αυτόν τον τρόπο το χαμένο νεανικό όνειρο της Κόλιν ν’ ακολουθήσει καριέρα κινηματογραφικού σεναριογράφου. Σύμφωνα με τον σκηνοθέτη, η σοβαρά άρρωστη τότε Κόλιν… δεν έγραψε ούτε λέξη από το σενάριο της ταινίας!

MORE CULT

ΤΟ ΜΥΣΤΙΚΟ ΤΩΝ ΙΝΚΑΣ

«Two of a kind… outcasts… living by the law of the jungle!»

ΔΡΑΠΕΤΕΣ ΤΟΥ ΠΡΑΣΙΝΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

«Beware the triffids... they grow... know... walk... talk... stalk... and kill!»

ΣΚΟΤΩΝΩ ΜΕ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ

«DOUBLE RATES FOR WOMEN... because a woman is always double trouble!»

WINDOWS

«Somebody loves Emily... too much.»

ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΚΟΛΠΟ ΤΟΥ ΑΙΩΝΟΣ

«Silence! Ten million dollars in diamonds is about to be stolen... and one whisper could set off Grand Slam - the world's most foolproof alarm!»