του Ηλία Φραγκούλη

«It’s pronounced Fronkensteen!». Και τέζα από τα γέλια! Τα… παλιά τα χρόνια, όταν τα θερινά σινεμά του κέντρου της Αθήνας (ειδικά) έπαιζαν διαρκώς επαναλήψεις, δεν υπήρχε περίπτωση να μην πέσεις πάνω στο «Φρανκενστάιν Τζούνιορ» (όπως είχε διανεμηθεί στην Ελλάδα, αρχικά) του Μελ Μπρουκς. Σε αυτό και στο «Πάρτυ» (1968) του Μπλέικ Έντουαρντς, μπορούσε να παρατηρήσει κανείς ένα εξαιρετικό φαινόμενο: ο κόσμος γελούσε σχεδόν πριν από κάθε αστεία σκηνή! Θα έλεγα πως οι περισσότεροι θεατές είχαν ξαναδεί και τα δύο φιλμ και, ενδεχομένως, το έκαναν ξανά και ξανά, σχεδόν ετησίως! Εννοείται πως ήμουν ένας από αυτούς… Αυτή η εμπειρία σήμερα, δυστυχώς, δεν υφίσταται. Τα σινεμά δεν είναι γεμάτα από κόσμο που ουρλιάζει από τα γέλια σε κλασικές κωμωδίες, με όλους τους θεατές μαζί να μεταδίδουν αυτό το συναίσθημα χαράς και ευφορίας. Το καλοκαίρι του 2020, δε, έχοντας προγραμματίσει την ταινία του Μπρουκς στις προβολές του «Park Your Cinema» στο ΚΠΙΣΝ, με… τρόμο συνειδητοποίησα ότι το κοινό δεν «έπιανε» όλα τα αστεία! Δεν υπήρχε αυτή η ένθερμη συμμετοχή, το «προεόρτιο» γέλιο. Με μοναδική (και πρωτότυπη) διαφορά, την τελική «χειρονομία» (απο)χαιρετισμού μεταξύ των Τζιν Γουάιλντερ και Μάντελαϊν Καν στη σκηνή του τρένου, με μία εντελώς ανόητη… αγκωνιά από αμφότερους τους πρωταγωνιστές. Στα ‘70s δεν υπήρχε λόγος να γελάσει κανείς με αυτή τη λεπτομέρεια. Πέρσι, υπήρχε!

Θα ήταν λίγο άδικο να πω ότι το «Young Frankenstein» είναι το καλύτερο φιλμ στην καριέρα του Μπρουκς, όταν υπάρχουν οι ουσιαστικά δικοί του «Τρελοί Τρελοί Παραγωγοί» (1967). Είναι σίγουρα η καλύτερη παραγωγή, το πιο φροντισμένο έργο του, ένα απόλυτα επιτυχημένο καλλιτεχνικό δημιούργημα, πόσω μάλλον για το φιλμικό είδος στο οποίο ανήκει. Δεν γίνεται, όμως, να παραγνωρίζουμε τον παράγοντα… Τζέιμς Γουέιλ. Η ταινία του Μπρουκς αναπαράγει πιστά τα δύο αριστουργήματα εκείνου από τα ‘30s, το «Φρανκενστάιν» (1931) και τη «Νύφη του Φρανκενστάιν» (1935), τα οποία χρησιμοποιούνται σαν απόλυτος οδηγός κοπιαρίσματος, ώστε να λειτουργήσει τούτη η καλύτερη σάτιρα κινηματογραφικής αναφοράς όλων των εποχών (αφήνω έξω τα remake του «Psycho» του Γκας Βαν Σαντ και του «Funny Games» του Μίκαελ Χάνεκε – γέλια στο βάθος…).

Από τεχνικές του μοντάζ μέχρι και τμήματα των αυθεντικών σκηνικών των ταινιών του Γουέιλ (όλο το εργαστήριο του Δρ. Φράνκενσταϊν είναι εκείνο που βλέπουμε και στα δύο φιλμ του ’30!), το «Young Frankenstein» τηρεί με σεβασμό το homage του, άσχετα από το ότι σπάει κανονική πλάκα μ’ αυτό. Η αλήθεια είναι πως οι (πιο φανατικοί) κινηματογραφόφιλοι που αντιλαμβάνονται τι ακριβώς παρακολουθούν εδώ, είναι κι εκείνοι που μπορούν να εκτιμήσουν πραγματικά το μέγεθος της προσπάθειας του Μπρουκς. Κατά τα άλλα, έχοντας συγκεντρώσει ένα απίστευτο επιτελείο ηθοποιών με γνώση στην κωμωδία, τούτος ο «Frankenstein» είναι ένα μάθημα υποκριτικής επάνω στο genre, καθώς οι ερμηνείες (και οι ατάκες που έχουν σαν «όπλα» τους) είναι που απογειώνουν την ταινία… ως την αιωνιότητα! Δεν υπάρχει τρόπος να ξεχωρίσεις ποιος δίνει τον καλύτερο εαυτό του εδώ. Κάθε σεκάνς είναι ένας αγώνας για να… κρατηθείς στο κάθισμα και να μην πέσεις κάτω από τα γέλια (ακόμη και το καστ δυσκολεύτηκε να τα βγάλει πέρα στα γυρίσματα, με τον Τζιν Γουάιλντερ να διαλύει αμέτρητα takes, επειδή δεν μπορούσε να κρατήσει μία στοιχειωδώς σοβαρή έκφραση στις σκηνές του!).

Τι άλλο να (πρωτο)πεις για το «Young Frankenstein»; Ω, γλυκό μυστήριο… της κωμωδίας, επιτέλους σε ξαναβρίσκουμε! Διότι σήμερα, έχεις χαθεί από προσώπου γης…