του Ηλία Φραγκούλη

Το παρελθόν μας έχει διδάξει πως οι κινηματογραφικές όπερες και σπάνια κάνουν την εμφάνισή τους και σπάνια επιτυγχάνουν καλλιτεχνικά. Πιο συχνά ακολουθούν μία εντελώς ακαδημαϊκή γραμμή «ασφαλείας», γι’ αυτό και δεν αφήνουν κάποιο ιδιαίτερο αποτύπωμα στο πέρασμα του χρόνου (σε αυτή την προσέγγιση, σίγουρα ξεχωρίζει ο «Don Giovanni» του 1979, σε σκηνοθεσία του Τζόζεφ Λόουζι). Ως προφανής κορωνίδα του είδους δημιουργικά, δε, στέκει το αριστούργημα των Μάικλ Πάουελ και Έμερικ Πρεσμπέργκερ «The Tales of Hoffmann» (1951). Φυσικά, ακόμη δεν έχω αναφερθεί καθόλου στις «εκκεντρικότητες»…

Το μοναδικό πράγμα που ανέσυρε η μνήμη μου για να το «συγκρίνω» με τούτο τον «Μαγικό Αυλό» του Φλόριαν Σιγκλ, είναι η «Aria» (1987), με την υπογραφή δέκα σκηνοθετών (ανάμεσά τους και μερικά από τα σπουδαιότερα ονόματα του παγκόσμιου σινεμά), ένα ελαφρώς ματαιόδοξο project που ταυτίστηκε με την εποχή του MTV και στην ουσία είχε τη μορφή σπονδυλωτού φιλμ, αποτελούμενου από επίλεκτα αποσπάσματα οπερών, τα οποία είχαν οπτικοποιηθεί με το σκεπτικό χρήσης σαν… music video! Η ταινία σφαγιάστηκε από την κριτική (φευ!) και έριξε επικό «κανόνι» στα ταμεία, όμως, σήμερα μπορεί να ιδωθεί ως ένα μοναδικό φιλμικό αξιοπερίεργο που κρύβει μέσα του ουκ ολίγα οπτικά διαμαντάκια (ξεχωρίζω το βαγκνερικό «Liebestod» του Φρανκ Ρόνταμ, μία τύπου «Romeo and Juliet» τραγωδία νεανικού έρωτα στον φανταχτερό κόσμο του Λας Βέγκας, και το «Rigoletto» του Τζούλιαν Τεμπλ, όπου το έργο του Βέρντι μετατρέπεται σε μία εξωφρενική φάρσα απιστίας, με τις Steadicam λήψεις και τους ευρυγώνιους φακούς να έχουν «μαστουρώσει»!).

Η «Aria» ήταν συνεπής σ’ αυτό που επιχειρούσε, όσο (ακραία) παράταιρα κι αν ήταν (αισθητικά) τα δέκα διαφορετικά «shorts» από τα οποία αποτελούνταν. Ο Σιγκλ, από την άλλη, δεν έχει κάνει μία εκκεντρική ταινία, αλλά ένα… mash-up ιδεών που βασανίζονται για να συνυπάρξουν. Αρχικά, μιλάμε για δύο εντελώς διαφορετικά φιλμ, τα οποία με το ζόρι κινούνται παράλληλα. Στο ένα έχουμε την τυπολογία ενός «Χάρι Πότερ» φιλμ (χωρίς μαγεία…) και στο άλλο έχουμε ένα παραμύθι που μοιάζει να ζηλεύει το «The NeverEnding Story» (1984). Στο ένα το τραγουδιστικό μέρος παραπέμπει σε νεανικό μιούζικαλ (που φτάνει να χρησιμοποιεί και διάσημο σουξέ των Jackson 5), στο άλλο έχουμε γνήσια στοιχεία όπερας, με ατόφιο το έργο του Μότσαρτ. Χωρίς να είναι πραγματικά ενοχλητική η «μείξη», η σύγχρονη θεματική (με προεξέχουσα την στερεότυπη προβληματική του «σχολικού» bullying) ποτέ δεν συνορεύει κάπου με το σύμπαν του παραμυθιού, πέραν κάποιας ερωτικής υποπλοκής για το teenage κοινό.

Το ηλικιακό ζήτημα είναι, τελικά, το μέγα ερωτηματικό που θέτει στους θεατές του τούτος ο «Μαγικός Αυλός». Επί της ουσίας, μιλάμε για εφηβική ταινία, που λες κι επιχειρεί να συστήσει την όπερα στους νέους, με το adult κοινό να βρίσκεται σ’ ένα πλαίσιο «παραζάλης» και άσχημου διχασμού για το τι ακριβώς παρακολουθεί. Ως αποτέλεσμα, είναι σχεδόν ακατόρθωτο να ικανοποιηθεί κάποια από τις δύο πλευρές, αφήνοντας το σκηνοθετικό όραμα του Σιγκλ να προστίθεται… αρκετά ψηλά σε μία όχι και τόσο πλούσια λίστα αξιοπερίεργων του genre, που στο μέλλον θα έχει τροποποιήσει το ερώτημα στο εύλογο… «Τι ‘έπιναν’;»!