FreeCinema

Follow us

Τι είναι μια cult ταινία; Πόσο σκουπίδι μπορεί ή πρέπει να είναι; Από ποιον πλανήτη έρχεται και γιατί χρειάζεται να τη λατρέψεις; Μια στήλη που… εγκληματεί, για να σου δώσει τις καλύτερες απαντήσεις γύρω από κινηματογραφικά αξιοπερίεργα και τίτλους που αξίζει να μάθεις πως υπάρχουν. Αρκετά συχνότερα… για τους λάθος λόγους!

THE DAY THE EARTH CAUGHT FIRE (1961)

  • ΕΙΔΟΣ: Επιστημονικής Φαντασίας
  • ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ: Βαλ Γκεστ
  • ΚΑΣΤ: Έντουαρντ Τζαντ, Τζάνετ Μονρό, Λίο ΜακΚερν, Μάικλ Γκούντλαϊφ , Όστιν Τρέβορ, Άρθουρ Κρίστιανσεν

Ένας άνδρας περπατά στον έρημο δρόμο. Η βουτηγμένη στη σέπια φωτογραφία, με το παράξενο κιτρινωπό χρώμα της, καθιστά σαφές πως η ζέστη είναι αφόρητη. Ο κάθιδρος περιπατητής μπαίνει στο κτήριο μιας εφημερίδας που μάλλον είναι ο χώρος εργασίας του. Κάθεται στο γραφείο του και πιάνει τη γραφομηχανή του. Είναι αδύνατον να γράψει σε αυτήν, καθώς το μελάνι της έχει λιώσει από την κάψα. Σηκώνει το ακουστικό του τηλεφώνου με σκοπό να υπαγορεύσει το κείμενό του. Τα λόγια του έχουν έναν αποκαλυπτικό, πένθιμο τόνο. Αποφασίζει να πιάσει την ιστορία από την αρχή. Η φωτογραφία αποκτά ένα κανονικό μαυρόασπρο χρώμα, με την υπόθεση να μας πηγαίνει μόλις τρεις μήνες πίσω. Την ημέρα, δηλαδή, που όλα ξεκίνησαν. Η πόλη είναι το Λονδίνο του 1961. Ο δρόμος στον οποίο περπατούσε, η Fleet Street. Η εφημερίδα στην οποία εργάζεται είναι η Daily Express. Ο τόπος είναι ίδιος, η διαφορά όμως είναι πως τρεις μήνες πριν η βρετανική πρωτεύουσα δεν θύμιζε σε τίποτα μια εγκαταλελειμμένη πόλη, αλλά είχε τη γνωστή όψη της πολύβουης μητρόπολης. Ουδείς τότε μπορούσε να υποπτευθεί πως η μέρα που η Γη θα έπιανε φωτιά πλησίαζε απειλητικά.

Μπορεί στις μέρες μας μια ταινία επιστημονικής φαντασίας να «μεταφράζεται» – λίγο ως πολύ – σε ατελείωτη δράση, οπτικά εφέ και εκκωφαντικούς θορύβους, στις αρχές της δεκαετίας του ’60, όμως, τα πράγματα δεν ήταν απαραίτητα έτσι. Το σενάριο που έγραψαν από κοινού ο σκηνοθέτης Βαλ Γκεστ με τον συνεργάτη του Γουλφ Μάνκογουϊτς, είναι ένα αψεγάδιαστο μείγμα κοφτερών διαλόγων και αληθοφανών χαρακτήρων, που δεν δίνει καθόλου χώρο σε αφελείς ηρωισμούς. Χρησιμοποιεί τον φόβο και την υστερία που δημιουργούσε η πυρηνική απειλή (μην ξεχνάμε πως βρισκόμαστε στην καρδιά του Ψυχρού Πολέμου), για να διηγηθεί την ιστορία μιας επερχόμενης καταστροφής, όχι όμως στο στιλ μιας action movie αλλά μέσα από τα μάτια της δημοσιογραφικής έρευνας, (επιπλέον) φιλτραρισμένης από στοιχεία του σινεμά του φανταστικού. Αποφεύγει σχεδόν εξολοκλήρου οποιαδήποτε εμπλοκή επιστημόνων και πολιτικών (κάτι που συνηθίζεται σε ταινίες του genre), βάζοντας την εφημερίδα στο επίκεντρο του φιλμ. Θυμίζει έτσι σπουδαία έργα του παρελθόντος που είχαν για ήρωες δημοσιογράφους, όπως η «Πρώτη Σελίδα» του 1931 ή «Το Τελευταίο Ατού» (1951) του σκηνοθέτη Μπίλι Γουάιλντερ. Η δε πινελιά ερωτικής ιστορίας που συναντάμε εδώ, δεν καθιστά τον παραλληλισμό με το «Ξαναπαντρεύομαι τη Γυναίκα Μου» (1940) άστοχο, άσχετα από το γεγονός ότι η ταινία του Χάουαρντ Χοκς ανήκει στο είδος της ρομαντικής κομεντί. Το απρόβλητο στη χώρα μας «The Day the Earth Caught Fire» καταφέρνει επίσης να φτιάξει ένα αποπνικτικά αποκαλυπτικό περιβάλλον, παρά τα πενιχρά μέσα της εποχής.

Η Σοβιετική Ένωση και οι ΗΠΑ ανακοινώνουν με ελάχιστες ώρες διαφορά πως προέβησαν σε επιτυχημένες πυρηνικές δοκιμές, πολύ κοντά στους δύο πόλους του πλανήτη. Για την εφημερίδα Daily Express αυτή είναι μια ιστορία σαν οποιαδήποτε άλλη που δημοσιεύει καθημερινά, πλην όμως ο ειδικός στα επιστημονικά θέματα συντάκτης της αναζητά παραπάνω πληροφορίες για τα γεγονότα. Αναθέτει στον κάποτε λαμπρό, νυν ξεπεσμένο και αλκοολικό συνάδελφό του Πίτερ Στένινγκ (ο μοναχικός περιπατητής της πρώτης παραγράφου) να ερευνήσει το θέμα, μιας και τα παράξενα καιρικά φαινόμενα που έχουν κάνει την εμφάνισή τους σε διάφορα μέρη του κόσμου (σιγά-σιγά και στη Βρετανία) τον έχουν βάλει σε σκέψεις. Ο Στένινγκ, ένας τύπος οξύς, κάπως αλαζόνας και με έναν αποτυχημένο γάμο στην πλάτη του, απευθύνεται στη Βρετανική Μετεωρολογική Υπηρεσία. Γνωρίζεται με την τηλεφωνήτρια Τζίνι, έλκεται γρήγορα ερωτικά από αυτήν, και τη χρησιμοποιεί σαν σύνδεσμο για οτιδήποτε μπορεί να του φανεί χρήσιμο για την εργασία του. Καθώς οι αφύσικες καιρικές συνθήκες δεν λένε να σταματήσουν, από το ρεπορτάζ προκύπτει πως εκείνες οι πυρηνικές δοκιμές έχουν προκαλέσει την μετατόπιση του άξονα της Γης, κάτι που οδηγεί σε ένα απολύτως εφιαλτικό σενάριο. Το τέλος της ανθρωπότητας είναι πιο κοντά από ποτέ! Ο Στένινγκ, όμως, πρέπει να ολοκληρώσει το άρθρο του, ακόμη κι αν είναι το τελευταίο του.

Το κύριο στοιχείο μυστηρίου του φιλμ, οι αλλόκοτες μεταβολές του καιρού, είναι άψογα ενσωματωμένο στο ρομάντζο του Πίτερ με την Τζίνι και την καθημερινή ρουτίνα του γραφείου σύνταξης της εφημερίδας, λειτουργώντας όμως την ίδια ώρα σαν ένα είδος déjà vu για τους Λονδρέζους, κάνοντας μια ευθεία σύνδεση με τις δύσκολες ημέρες του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Το πιθανό τέλος του κόσμου επιφέρει αντιδράσεις που δεν διαφέρουν σε πολλά από τις αντίστοιχες της εποχής των ναζιστικών βομβαρδισμών. Αναζήτηση καταφυγίου στον υπόγειο σιδηρόδρομο, παροχή τροφίμων με δελτίο, μαύρη αγορά και ανεξέλεγκτες πυρκαγιές είναι μερικά από τα επαναλαμβανόμενα γεγονότα που θέτουν κι εδώ υπό αμφισβήτηση την εκ νέου επίδειξη σθένους και ομοψυχίας του λαού μπροστά στον νέο, άγνωστο κίνδυνο. Ο Γκεστ υπονοεί φανερά πως ο ιστός που κρατούσε άρρηκτη τη συνοχή των συμπατριωτών του έχει αρχίσει πια να φθίνει, με τους ηρωισμούς τύπου Δουνκέρκης να αποτελούν μακρινή ανάμνηση, αν και δεν είναι πολλά τα χρόνια που έχουν μεσολαβήσει από τότε. Η επικείμενη ολοκληρωτική κατάρρευση έχει κάνει τον καθένα να σκέφτεται πρωτίστως για την πάρτη του, με το ομαδικό πνεύμα πλέον να έχει πάει περίπατο.

Με όπλο του τους σπινθηροβόλους, γεμάτους κυνισμό διαλόγους, ο Γκεστ καθιστά σαφές το μέγεθος της ηλιθιότητας του ανθρώπου, ο οποίος δεν έχει κανένα απολύτως πρόβλημα να βάλει ο ίδιος ταφόπλακα στον εαυτό του! Μπορεί η αιτία της καταστροφής να μοιάζει αδιανόητη ως συμβάν, ακόμη και στο πλαίσιο της… επιστημονικής φαντασίας, το γενικότερο θέμα που πραγματεύεται το φιλμ, όμως, αποτελεί μια ρεαλιστική πραγματικότητα, δυστυχώς. Μπορεί η κλιματική αλλαγή του πλανήτη να μην έχει εξελιχθεί τόσο ραγδαία όσο στο σενάριο τούτο, όμως είμαστε αδιάψευστοι μάρτυρές της. Στη φαντασία του Γκεστ, η πυρηνική δύναμη είναι αυτή που απειλεί τη Γη, στη σύγχρονη πραγματικότητα, όμως, η οικονομική δύναμη αποδεικνύεται εξίσου καταστροφική για το περιβάλλον. Πάντως, τόσο στη φανταστική εκδοχή του φιλμ, όσο και στις μέρες μας, μια συνισταμένη παραμένει αναλλοίωτη στον χρόνο: η ηλιθιότητα του ανθρώπινου είδους.

TRIVIA

  • H Fleet Street ήταν μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’80 ο δρόμος όπου σχεδόν όλες οι βρετανικές εφημερίδες διατηρούσαν τα γραφεία τους.
  • Ο Άρθουρ Κρίστιανσεν, ο οποίος υποδύεται τον Διευθυντή Σύνταξης της Daily Express, ήταν ο πραγματικός Διευθυντής της εφημερίδας εκείνη την περίοδο!
  • Ο άγνωστος ακόμη Μάικλ Κέιν κάνει uncredited εμφάνιση στον ρόλο ενός αστυνομικού.
  • H τεχνοτροπία του matte painting, που δίνει στις σχετικές σεκάνς του φιλμ την ψευδαίσθηση της Αποκάλυψης (μέσω του… αποξηραμένου Τάμεση και λοιπών ανάλογων εικόνων), ήταν έργο του πρωτοπόρου στο είδος Λες Μπόουι, βραβευμένου αργότερα με Όσκαρ για τη δουλειά του στο «Superman» του 1978 (είχε φύγει από τη ζωή λίγους μήνες πριν από την απονομή του βραβείου).
  • Ο σεναριογράφος και συγγραφέας Γουλφ Μάνκογουϊτς ήταν αυτός που είχε συστήσει στις αρχές της δεκαετίας του ‘60 τον Άλμπερτ Μπρόκολι στον Χάρι Σάλτζμαν, μετέπειτα παραγωγούς των ταινιών της σειράς Τζέιμς Μποντ. Ο ίδιος, μάλιστα, είχε ανακατευτεί στο σενάριο της πρώτης ταινίας του franchise «Δόκτωρ Νο» (1962), όμως φοβούμενος πως η βέβαιη (όπως πίστευε!) αποτυχία της θα έβλαπτε την καριέρα του, ζήτησε να αφαιρεθεί το όνομά του από τα credits.
  • Το «The Day the Earth Caught Fire» κέρδισε το βραβείο BAFTA για το καλύτερο βρετανικό σενάριο της χρονιάς εκείνης (εξ ημισείας με το «Α Taste of Honey»).

MORE CULT

ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΗ ΣΕΛΗΝΗ

«H. G. Wells' Astounding Adventure in Dynamation!»

ΤΟ ΕΞΠΡΕΣ ΤΟΥ ΣΙΚΑΓΟΥ

«A fortune if they seal her lips! A bullet if they fail!»

ΚΤΥΠΟΥΣΕ ΣΑΝ ΚΕΡΑΥΝΟΣ

«Major Charles Rane has come home to war!»

DETROIT ROCK CITY

«Kiss the rules goodbye.»

ΠΕΝΤΕ ΠΤΩΜΑΤΑ ΧΩΡΙΣ ΚΕΦΑΛΙ

«WARNING! 'Strait-Jacket' vividly depicts ax murders!»