του Δημήτρη Κολιοδήμου

Το είχαμε δει για πρώτη φορά στην περσινή σεζόν με το «Υπάρχω», το είδαμε και πάλι στη φετινή με τον «Καποδίστρια». Μιλάμε για δύο πρόσφατες ελληνικές ταινίες με εξαιρετική ταμειακή επίδοση, ξεπερνώντας αμφότερες τα 800.000 εισιτήρια σε πανελλαδική βάση (η πρώτη με 860.617 και η δεύτερη με 814.140 μέχρι στιγμής, σε αναμονή των επιδόσεων του καλοκαιριού, για να δούμε αν θα ξεπεράσει το «Υπάρχω»). Μιλάμε για ένα Δελτίο Τύπου που είχε εκδοθεί πέρσι από την εταιρεία διανομής του «Υπάρχω», υποστηρίζοντας ότι η ταινία είχε κατακτήσει «τη θέση της τέταρτης εμπορικότερης ελληνικής ταινίας που έχει κυκλοφορήσει ποτέ». Μιλάμε, τέλος, είτε για άκριτη υιοθέτηση όσων γράφονται σ’ ένα ΔΤ, είτε για τη φετινή κατάρτιση από «έγκριτους» δημοσιογράφους λιστών εμπορικότητας των ελληνικών ταινιών, οι οποίες συγκρίνουν μη συγκρίσιμα μεγέθη, οδηγούμενοι έτσι (και οδηγώντας και τους αναγνώστες τους) σε λανθασμένα συμπεράσματα, τα οποία (στην καλύτερη των περιπτώσεων) λένε εν αγνοία τους ψέματα ή (στη χειρότερη) αλλοιώνουν και παραποιούν την πραγματική εικόνα και την αλήθεια.

Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα από την αρχή. Όσοι παρακολουθούμε τις ταμειακές επιδόσεις των ταινιών οφείλουμε να γνωρίζουμε ότι η καταμέτρηση του αριθμού των εισιτηρίων μιας ταινίας στη χώρα μας δεν ήταν διαχρονικά… ενιαία, όπως συμβαίνει στις ΗΠΑ (για παράδειγμα), όπου δεν καταγράφονται τα εισιτήρια αλλά τα έσοδα από τα εισιτήρια. Στην Ελλάδα, ο τρόπος καταμέτρησης άλλαξε τέσσερις φορές, με άμεσο επακόλουθο την ύπαρξη τεσσάρων διαφορετικών χρονικών περιόδων. Τεσσάρων περιόδων με τις δικές τους, ξεχωριστές ιδιαιτερότητες, που δεν επιτρέπουν (ή που απαγορεύουν, όπως είναι η ορθότερη έκφραση) τη σύγκριση ανάμεσα σε φιλμ τα οποία δεν ανήκουν στην ίδια περίοδο.

Η πρώτη περίοδος, λοιπόν, αφορά τις τρεις πρώτες σεζόν (Σεπτέμβριος με Αύγουστος) της δεκαετίας του ’60 και τις πριν από αυτές σεζόν της μεταπολεμικής περιόδου. Σ’ αυτήν μετριούνταν μόνο τα εισιτήρια των κινηματογράφων Α΄ προβολής της Αθήνας. Από τη σεζόν 1963-64 (πάντα Σεπτέμβριο με Αύγουστο) και μέχρι τη σεζόν 1984-85, τα δημοσιευόμενα εισιτήρια αφορούσαν την περιοχή «Αθήνα, Πειραιάς και προάστεια». Δηλαδή, δεν περιλάμβαναν τα εκτός Αττικής εισιτήρια, της υπόλοιπης Ελλάδας. Από τη σεζόν 1985-86, μετά την κατάργηση του Φόρου Δημοσίων Θεαμάτων, όταν οι Εφορίες δεν ήταν πια σε θέση να δίνουν αριθμό εισιτηρίων, τον αριθμό αυτό άρχισαν να τον δίνουν (προς κάθε ενδιαφερόμενο) τα ίδια τα γραφεία διανομής ταινιών ή οι εταιρείες παραγωγής των έργων αυτών. Και ήταν ένας αριθμός στρογγυλευμένος, που αφορούσε το σύνολο της επικράτειας. Από το 2005 και μετά, τέλος, ο αριθμός αυτός (πάντοτε για το σύνολο της ελληνικής επικράτειας) γνωστοποιείται από τα γραφεία διανομής στο Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, δημοσιοποιείται μέσω αυτού και θεωρείται έγκυρος και αντικειμενικός.

Τα παραπάνω σημαίνουν ότι δεν είναι δυνατόν να γίνουν συγκρίσεις ανάμεσα σε αριθμούς εισιτηρίων διαφορετικών περιόδων. Θα ήταν σαν να έβαζες στο ίδιο καλάθι μανταρίνια και πορτοκάλια, επειδή και τα δύο είναι εσπεριδοειδή. Συγκρίσεις μπορεί να γίνουν μόνο μεταξύ των εισιτηρίων ταινιών της αυτής περιόδου.

Είναι νωπή ακόμη στη μνήμη μου η φωνή του Αίολου Βαρελά, εκδότη και διευθυντή του περιοδικού «Τα Θεάματα», στο οποίο έκαναν για πρώτη φορά την εμφάνισή τους δημοσιευμένοι συγκριτικοί πίνακες εισιτηρίων μιας κινηματογραφικής σεζόν: «Μην κάνεις ποτέ το λάθος να συγκρίνεις εισιτήρια ταινιών πριν το 1962-63 με τα εισιτήρια ταινιών που προβλήθηκαν από τον Σεπτέμβριο του 1963 και εντεύθεν. Δεν μπορείς να τα συγκρίνεις, δεν συγκρίνονται». Και η κυρία Βλαντή, υπεύθυνη του «Συντονισμού», μιας υπηρεσίας που μελετούσε την εμπορική κίνηση των ταινιών (ελληνικών και ξένων) και εμπορευόταν τα συμπεράσματά της, μου είχε τονίσει: «Τα εισιτήρια που κάνει μία ταινία σε ολόκληρη την Ελλάδα είναι τρεις με πέντε φορές περισσότερα από εκείνα της Αθήνας-Πειραιά-Προαστείων»! Το ίδιο πράμα μου είχαν πει σε μεταγενέστερες χρονικές στιγμές επαγγελματίες του κινηματογράφου μας όπως ο Αντώνης Καρατζόπουλος, ο Γιάννης Δαλιανίδης, ο Γιώργος Λαζαρίδης και ο Κώστας Καραγιάννης.

Κατ’ εξαίρεση, μπορεί να γίνουν συγκρίσεις μεταξύ των εισιτηρίων της τελευταίας 40ετίας, μιας και όλα αναφέρονται στο σύνολο της επικράτειας, με μία μικρή επιφύλαξη μόνο ως προς την «ακριβή» θέση ορισμένων από τις ταινίες του διαστήματος Σεπτέμβριος 1985 – Δεκέμβριος 2004, μιας και ο στρογγυλευμένος αριθμός που έχει δοθεί είναι πιθανόν να είναι ψευδής («φουσκωμένος», λίγο ή πολύ).

Με βάση τα παραπάνω προκύπτουν τρεις διαφορετικοί πίνακες εισιτηρίων, από τους οποίους δημοσιοποιώ εδώ το top 50 του καθενός, έτσι ώστε και να έχουμε μία σαφή εικόνα της κάθε περιόδου και να μπορούμε να προχωρήσουμε σε κάποιες παρατηρήσεις.

Ο πίνακας Α αφορά την περίοδο Σεπτέμβριος 1948 – Αύγουστος 1963. Στο διάστημα αυτό είχαν προβληθεί 477 νέες ελληνικές ταινίες και 9 επανακυκλοφορίες ελληνικών ταινιών προγενέστερης παραγωγής. Ο αριθμός εισιτηρίων των 9 ταινιών με αστερίσκο (*) έχει προκύψει από την πρόσθεση των εισιτηρίων που η κάθε ταινία πραγματοποίησε κατά την επανακυκλοφορία της 2 ή 3 χρόνια αργότερα (συνολικά, δηλαδή).

	ΠΙΝΑΚΑΣ Α: 1948 – 1963
#	τίτλος	εισιτήρια
1	O Μεθύστακας (*)	312,176
2	Tο Ξύλο Βγήκε απ’ τον Παράδεισο	239,530
3	H Aλίκη στο Nαυτικό	213,409
4	Mερικοί το Προτιμούν… Κρύο	212,247
5	Kάλπικη Λίρα	208,410
6	Tα Τέσσερα Σκαλοπάτια (*)	205,937
7	Tο Κλωτσοσκούφι	202,542
8	H Ψεύτρα	196,250
9	Tο Σωφεράκι (*)	192,960
10	Mανταλένα	192,378
11	Ποτέ την Kυριακή	184,524
12	Mατωμένα Xριστούγεννα	178,562
13	H Aγνή του Λιμανιού	165,475
14	O Κατήφορος	161,331
15	H Λίζα και η Άλλη	152,896
16	Ένα Βότσαλο στη Λίμνη	151,058
17	Eκείνες που δεν Πρέπει ν’ Αγαπούν	148,300
18	H Θεία απ’ το Σικάγο	142,459
19	O Βαφτιστικός	141,854
20	Aστέρω	139,501
21	Tο Αμαξάκι	138,620
22	H Καφετζού	137,267
23	Στέλλα (*)	137,157
24	Oργή	132,102
25	O Mιμίκος και η Mαίρη	130,209
26	Λατέρνα, Φτώχεια και Φιλότιμο	126,530
27	Xαρούμενο Ξεκίνημα	124,749
28	Έλα στο Θείο	124,740
29	Aμάρτησα για το Παιδί μου	123,209
30	Γκόλφω (*)	122,340
31	O Γρουσούζης	121,007
32	Nόμος 4000	118,841
33	Tο Κοροϊδάκι της Δεσποινίδος	115,029
34	Λατέρνα, Φτώχεια και Γαρύφαλλο	113,641
35	Πρωτευουσιάνικες Περιπέτειες	113,129
36	H Λίμνη των Πόθων (*)	111,777
37	H Άγνωστος	111,065
38	Xαμένοι Άγγελοι (*)	110,445
39	O Πύργος των Ιπποτών	109,701
40	Kατέστρεψα μια Νύχτα τη Ζωή μου	106,596
41	Tο Νησί των Γενναίων	106,373
42	Δελησταύρου και Υιός	106,356
43	Kυριακάτικο Ξύπνημα	103,252
44	Mια Ζωή την Έχουμε	98,584
45	Pαντεβού στην Kέρκυρα	95,664
46	O Ζηλιαρόγατος	95,421
47	Tελευταία Αποστολή (*)	94,752
48	Σάντα Tσικίτα	89,572
49	Tο Κορίτσι με τα Μαύρα (*)	89,158
50	H Xιονάτη και τα 7 Γεροντοπαλλήκαρα	88,074

 

Ο πίνακας Β αφορά την περίοδο Σεπτέμβριος 1963 – Αύγουστος 1985. Στο διάστημα αυτό είχαν προβληθεί συνολικά 1.327 νέες ελληνικές ταινίες.

	ΠΙΝΑΚΑΣ Β: 1963 – 1985
#	τίτλος	εισιτήρια
1	Yπολοχαγός Nατάσσα	751,117
2	H Αρχόντισσα και ο Αλήτης	750,380
3	H Δασκάλα με τα Ξανθά Μαλλιά	739,001
4	Στα Σύνορα της Προδοσίας	710,994
5	Kάτι να Καίη	660,791
6	H Κόρη μου η Σοσιαλίστρια	659,671
7	Tο Πιο Λαμπρό Αστέρι	652,661
8	Oρατότης Μηδέν	640,720
9	Tι Έκανες στον Πόλεμο, Θανάση;	640,471
10	Oι Γενναίοι του Βορρά	626,676
11	H Νεράιδα και το Παλληκάρι	626,540
12	Kορίτσια για Φίλημα	619,236
13	O Άνθρωπος με το Γαρύφαλλο	618,533
14	Pαντεβού στον Αέρα	617,423
15	Mια Κυρία στα Μπουζούκια	615,483
16	Kοινωνία Ώρα Μηδέν	596,289
17	Xτυποκάρδια στο Θρανίο	591,675
18	Tο Χώμα Βάφτηκε Κόκκινο	588,101
19	Tζένη-Tζένη	587,323
20	Tο Δόλωμα	557,302
21	Όχι	554,428
22	H Παριζιάνα	554,428
23	H Λεωφόρος του Μίσους	550,847
24	Ένα Αστείο Κορίτσι	549,614
25	H Χαρτοπαίχτρα	534,085
26	Oι Θαλασσιές οι Χάντρες	531,287
27	Nύχτα Γάμου	525,647
28	Mια Τρελλή Τρελλή Οικογένεια	521,134
29	H Σωφερίνα	512,565
30	Δημήτρη μου, Δημήτρη μου	498,509
31	Ξυπόλητος Πρίγκηψ	488,174
32	Πυρετός στην Άσφαλτο	487,036
33	H Αγάπη μας	484,989
34	Tο Κορίτσι του Λούνα-Παρκ	483,299
35	H Θεία μου η Χίπισσα	481,598
36	Aπό Πού Πάνε για τη Χαβούζα	480,145
37	Bοήθεια! Ο Bέγγος Φανερός Πράκτωρ «000»	474,568
38	Tα Κόκκινα Φανάρια	473,686
39	Διπλοπεννιές	463,853
40	Η Bουλευτίνα	461,540
41	Mια Γυναίκα στην Αντίσταση	460,036
42	Bίβα Pένα!	456,036
43	Mια Eλληνίδα στο Χαρέμι	455,385
44	O Ίλιγγος	454,451
45	O Ψεύτης	452,971
46	Ξεριζωμένη Γενηά	448,679
47	Mοντέρνα Σταχτοπούτα	446,691
48	Eίναι Ένας Τρελλός… Τρελλός Bέγγος	446,168
49	H Σφραγίδα του Θεού	443,871
50	Προδοσία	439,753

 

Ο πίνακας Γ αφορά την περίοδο Σεπτέμβριος 1986 – Απρίλιος 2026. Στο διάστημα αυτό είχαν παραχθεί σχεδόν 3.000 νέες ταινίες, έχει κυκλοφορήσει σε εμπορική διανομή η συντριπτική τους πλειονότητα (ορισμένες εξ αυτών έχουν προβληθεί σε κάποια φεστιβαλική διοργάνωση μόνο, ενώ κάποιες άλλες… έμειναν στα κουτιά τους), όμως, αριθμό εισιτηρίων έχουμε μονάχα για το ένα τέταρτο αυτών. Είτε γιατί υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία για τη διετία 1985-87, είτε επειδή για τις περισσότερες από αυτές δεν δόθηκε στη δημοσιότητα (από την εταιρεία διανομής τους, την εταιρεία παραγωγής τους, το ΕΚΚ που ήταν συμπαραγωγός σε πολλές από αυτές ή τον σκηνοθέτη τους) ο αριθμός των εισιτηρίων που πραγματοποίησαν. Τον απέκρυψαν επειδή ήταν είτε ένας πολύ μικρός τετραψήφιος (σπανίως), είτε τριψήφιος (το σύνηθες), είτε διψήφιος.

Στον τρίτο αυτόν πίνακα, o αριθμός εισιτηρίων των 2 ταινιών με αστερίσκο (*) έχει προκύψει από: την πρόσθεση του αρχικού αριθμού εισιτηρίων της ταινίας «Σμύρνη μου Αγαπημένη» με τα εισιτήρια που πραγματοποίησε η συντομευμένη έκδοσή της, στο δε «Τελευταίο Σημείωμα» έχουν προστεθεί και τα εισιτήρια της πρόσφατης επανακυκλοφορίας του. Στον ίδιο πίνακα, o αριθμός εισιτηρίων των 7 ταινιών με διπλό αστερίσκο (**) ελέγχεται μεν ως μη αληθής, αλλά είναι ο μόνος διαθέσιμος για όποια σύγκριση.

	ΠΙΝΑΚΑΣ Γ: 1985 – 2026
#	τίτλος	εισιτήρια
1	Πολίτικη Κουζίνα	1,229,633
2	Λούφα και Παραλλαγή: Σειρήνες στο Αιγαίο	1,224,908
3	Safe Sex	1,121,459
4	Υπάρχω	860,617
5	Καποδίστριας	814,140
6	El Greco	767,080
7	Ένας Άλλος Κόσμος	668,892
8	Ευτυχία	668,497
9	Νύφες	668,463
10	Νήsos	546,337
11	Αν…	531,547
12	Τα Κάλαντα των Χριστουγέννων	467,326
13	Φόνισσα (2023)	437,979
14	Μόλις Χώρισα	419,061
15	Το Κλάμα Βγήκε από τον Παράδεισο	417,951
16	I-4 Άι Φορ: Λούφα & Απαλλαγή	390,826
17	Bank Bang	381,212
18	Straight Story	362,372
19	Μικρά Αγγλία	361,708
20	Η Ρόζα της Σμύρνης	356,983
21	I ❤ Karditsa	354,394
22	Ο Καλύτερός μου Φίλος (**)	350,000
23	Πέντε Λεπτά Ακόμα	334,716
24	Θηλυκή Εταιρεία (**)	320,000
25	Ο Θεός Αγαπάει το Χαβιάρι	317,207
26	Σμύρνη μου Αγαπημένη (*)	304,592
27	Φοβού τους Έλληνες (**)	300,000
28	Νήsos 2: Το Κυνήγι του Χαμένου Θησαυρού	299,296
29	Μια Μέλισσα τον Αύγουστο	299,091
30	Η Κληρονόμος	297,477
31	Ο Άνθρωπος του Θεού	283,520
32	Ο Ηλίας του 16ου (2008)	274,520
33	Το Φιλί της… Ζωής	258,147
34	The Bachelor 2	237,559
35	The Bach3lor	235,789
36	Στάκαμαν	234,860
37	Καζαντζάκης	232,851
38	Τέλος Εποχής (**)	230,000
39	Χαλβάη 5-0	223,962
40	Η Διακριτική Γοητεία των Αρσενικών	222,859
41	Αιγαίο SOS	222,756
42	ΣούλαΈλαΞανά	213,574
43	Το Γαμήλιο Party	211,919
44	Το Τανγκό των Χριστουγέννων	211,188
45	Κουαρτέτο σε 4 Κινήσεις (**)	210,000
46	Το Τελευταίο Σημείωμα (*)	206,477
47	Πρώτη Φορά Νονός	203,604
48	Ψυχή Βαθιά	200,046
49	Bios + Πολιτεία (**)	200,000
50	Πέτρινα Χρόνια (**)	200,000

 

Οποιαδήποτε προσπάθεια μετατροπής των εισιτηρίων των πινάκων Α και Β σε πανελλαδικά, που θα μπορούσε να γίνει με βάσει τα στοιχεία απογραφής πληθυσμού της ΕΛΣΤΑΤ, θα οδηγούσε σε ενδεικτικούς αριθμούς, μιας και η μετατροπή αυτή θα προϋπέθετε μία ομοιογενή αποδοχή όλων των ταινιών από το κοινό σε κάθε πόλη της χώρας και, ως εκ τούτου, και μία ομοιόμορφη ταμειακή συμπεριφορά τους, τόσο στην αρχική περιοχή μέτρησής τους όσο και στην υπόλοιπη Ελλάδα. Δεν μπορούμε, όμως, να παραβλέψουμε ότι ο κινηματογράφος στην Ελλάδα αποτελούσε, μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’60, την κατ’ εξοχήν οικογενειακή διασκέδαση – και τα δυο-τρία πρώτα χρόνια εκείνης του ’70 την κυρίαρχο μεν, σε φθίνουσα πορεία δε, μιας και είχε αρχίσει να αυξάνει η διείσδυση της τηλεόρασης. Που σημαίνει: μέχρι την εποχή που έκανε την εμφάνισή της η κρίση, με τη μείωση του αριθμού των παραγόμενων ταινιών και το σταδιακό κλείσιμο των αιθουσών, «τα εισιτήρια που έκανε μία ταινία σε ολόκληρη την Ελλάδα ήταν τρεις με πέντε φορές περισσότερα από εκείνα της Αθήνας-Πειραιά-Προαστείων».

Ας δούμε αυτό το τελευταίο πιο προσεκτικά για τις 50 πιο εμπορικές ταινίες του πίνακα Β, λαμβάνοντας υπόψη μας ότι το χρονικό εκείνο διάστημα ο μέσος πληθυσμός της περιοχής μέτρησης ήταν 2.000.000 με 2.650.000, όταν ο πληθυσμός της χώρας ήταν 8.500.000 με 9.000.000. Που σημαίνει ότι κάθε μία από τις ταινίες αυτές είχε πραγματοποιήσει πανελλαδικά έναν αριθμό εισιτηρίων μεταξύ 1.300.000 και 3.750.000. Που με τη σειρά του σημαίνει ότι καμία από τις σύγχρονες, μετά το 1985 ελληνικές ταινίες του πίνακα Γ δεν μπορεί να βρίσκεται μέσα στην 50άδα των εμπορικότερων ελληνικών ταινιών όλων των εποχών!

Ο ισχυρισμός αυτός γίνεται ακόμη πιο ισχυρός αν δούμε με την ανάλογη προσοχή τις 10 πιο εμπορικές ταινίες του πίνακα Α, λαμβάνοντας υπόψη μας ότι το χρονικό εκείνο διάστημα ο μέσος πληθυσμός της Αθήνας ήταν 550.000 με 650.000, όταν ο συνολικός πληθυσμός της χώρας ήταν 7.600.000 με 8.500.000. Που σημαίνει ότι κάθε μία απ’ αυτές ενδέχεται να είχε πραγματοποιήσει πανελλαδικά… πάνω από 2.000.000 εισιτήρια! Σε μία τέτοια περίπτωση, η πιο εμπορική ταινία όλων των εποχών ίσως δεν είναι ούτε η «Υπολοχαγός Νατάσσα», ούτε «Το Σωφεράκι», ούτε «Η Δασκάλα με τα Ξανθά Μαλλιά», αλλά… «Ο Μεθύστακας» ή «Το Ξύλο Βγήκε απ’ τον Παράδεισο» ή «Η Αλίκη στο Ναυτικό». Ή μήπως η «Κάλπικη Λίρα» (φωτό);

Υπάρχει μία «παραδοξότητα» στον ελληνικό κινηματογράφο, που ωστόσο φαίνεται να μην απασχολεί κανέναν: στο παρελθόν, γίνονταν ταινίες που έφερναν ουρές κόσμου στα ταμεία των αιθουσών που τις πρόβαλαν – στις μέρες μας (εδώ και μερικές δεκαετίες στην πραγματικότητα), γίνονται ταινίες που το κοινό αδιαφορεί για την ύπαρξή τους. Και αντί να μας απασχολεί το «γιατί συμβαίνει αυτό;» και το «με ποιο τρόπο θα το διορθώσουμε;», στις (πάμπολλες) περιπτώσεις της εμπορικής αποτυχίας πασχίζουμε να κρατήσουμε κρυφή την παταγώδη αυτή αποτυχία! Ενώ, εκ παραλλήλου, στις (μετρημένες στα δάχτυλα) περιπτώσεις εμπορικής επιτυχίας αποπειρώμεθα να τους απονείμουμε δάφνες που… δεν δικαιούνται.

Ο σύγχρονος ελληνικός κινηματογράφος έχει αρχίσει να παρουσιάζει ταινίες που φέρνουν κόσμο στις αίθουσες. Ορισμένοι παραγωγοί δεν έχουν κατ’ όνομα μόνον αυτή την ιδιότητα. Προσπαθούν να πιάσουν τον παλμό του σημερινού κοινού, όπως έκαναν στο παρελθόν όλες σχεδόν οι ελληνικές εταιρείες παραγωγής. Καιρός να τους ακολουθήσουν κι άλλοι, παρακινώντας και τους σκηνοθέτες να στραφούν προς την κατεύθυνση αυτή. Από την άλλη, οι κρατικοί φορείς (το ΕΚΟΜΕΔ κυρίως και η ΕΡΤ) ας υποχρεώσουν τους παραγωγούς των ταινιών που χρηματοδοτούν να φανερώνουν τα εισιτήρια που πραγματοποιούν. Ένα top 50 με τις σύγχρονες ταινίες που έκοψαν… τα λιγότερα εισιτήρια είναι επίσης χρήσιμο. Αν μη τι άλλο, για να ξέρουμε πού και σε ποιους σπαταλήθηκε το δημόσιο χρήμα.