του Νίκου Παλάτου

Από την κάρτα που πέφτει πριν τους τίτλους αρχής πληροφορούμαστε πως, σύμφωνα με τον ίδιο τον Πιοτρ Κροπότκιν, η εβδομάδα που πέρασε με τους ωρολογοποιούς της Ελβετίας ήταν τόσο επιμορφωτική που… τον έσπρωξε οριστικά κι αμετάκλητα προς την αναρχία! Μπορεί πράγματι ο Ρώσος «πατέρας» της θεωρίας του αναρχισμού να ένιωσε έτσι κατά την παραμονή του στα χωριά της οροσειράς του Ιούρα, όμως, τούτη είναι μια συνθήκη που αφενός ουδέποτε εισπράττεται ως τέτοια από τον «Ωρολογιακό Μηχανισμό», αφετέρου από μόνη της (ούτως ή άλλως) δεν είναι αρκετή ώστε να δικαιολογηθεί η ύπαρξη ενός ολόκληρου φιλμ μυθοπλασίας.

Ο Ελβετός auteur Σιρίλ Σόιμπλιν, απόγονος ο ίδιος οικογένειας ωρολογοποιών, αντλεί έμπνευση από το παράδοξο του γεγονότος πως ένα απομονωμένο, μικροσκοπικό χωριό της Ελβετίας αποτέλεσε (κατά κάποιο τρόπο) την κοιτίδα του αναρχικού πνεύματος. Το όποιο ουσιαστικό ενδιαφέρον της ταινίας, εν τούτοις, εξαντλείται στην ανάδειξη της συγκεκριμένης πραγματικότητας, αφού το σενάριό της κάθε άλλο παρά με καλοκουρδισμένο ελβετικό ρολόι μοιάζει. Ακολουθώντας αφαιρετική αφηγηματική λογική και δίνοντας έμφαση στα στημένα ωσάν tableaux vivants πλάνα, ο Σόιμπλιν δείχνει πως περισσότερο ενδιαφέρεται για τον τρόπο κατασκευής και λειτουργίας ενός… ρολογιού χειρός (επαναλαμβάνοντας συνεχώς σκηνές από τη λεπτοδουλειά συναρμολόγησης ενός ωρολογιακού μηχανισμού), παρά για τις αναρχικές ιδέες που υποτίθεται σιγόβραζαν ανάμεσα στις εργάτριες της τοπικής βιομηχανίας.

Η ιδιότυπη κινηματογραφική φόρμα, συνεπικουρούμενη από το ερασιτεχνικό καστ του φιλμ, δημιουργεί ενίοτε την ατμόσφαιρα σκηνικού από ανέβασμα παράστασης ιστορικού θεάτρου. Πιθανότατα πίσω από αυτή τη λογική να κρύβεται μια σατιρικού τύπου διάσταση που αντιπαραβάλει την απόμακρη παρατήρηση των δρώμενων με την de facto δράση του αναρχικού κινήματος. Ειλικρινά, όμως, το σενάριο είναι τόσο αποσπασματικό που η προσέγγιση αυτή χάνεται στην μετάφραση. Οι εργάτριες πληροφορούνται τον αγωνιστικό ξεσηκωμό στην Βαλτιμόρη προσφέροντας μετά χαράς μέρος του μισθού τους προς ενίσχυση του εκεί κινήματος, όμως, όταν συνάδελφοί τους απολύονται εξαιτίας των «αναρχικών» τους ιδεών… αντίδραση δεν υπάρχει καμία!

Κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά υπάρχει και η φιγούρα του Κροπότκιν, ο οποίος με την ιδιότητα του γεωγράφου (την οποία όντως κατείχε) περιδιαβαίνει την περιοχή προκειμένου να επικαιροποιήσει τον χάρτη της. Έμεινα με την απορία για το πότε ακριβώς εντυπωσιάστηκε από το αναρχικό πνεύμα των ωρολογοποιών, μιας και με την αριστερών πεποιθήσεων Ζοζεφίν, η οποία αναλαμβάνει να τον ξεναγήσει στο χωριό, μιλάνε για πολλά και διάφορα εκτός από πολιτικά θέματα. Το λογύδριο της τελευταίας, όπου περιγράφει με ακριβέστατη λεπτομέρεια τη σχολαστική χειροτεχνία των ελατηρίων και των συστημάτων ταλάντωσης ενός ρολογιού, είναι από εκείνα που πρέπει να τ’ ακούσεις δέκα φορές για να τα καταλάβεις μία, ενισχύοντας τη λανθάνουσα ανεκδοτολογική (;) υφή του φιλμ. Στην τελική, το αυτό πράττουν οι σαρκαστικά σαρδόνιες απόψεις του εργοστασιάρχη περί οργάνωσης της αναρχίας, τα συνεχή κουρδίσματα των επιτοίχιων ρολογιών και οι αναφορές στις τέσσερις (!) διαφορετικές ώρες του χωριού. Το αστείο, όμως, είναι ανάλογο της ελβετικής του προέλευσης. Ανύπαρκτο, δηλαδή.