του Παναγιώτη Παναγόπουλου

Στην ιστορία του Τζον Λε Καρέ, οι κατάσκοποι δεν οδηγούν πολυτελή αυτοκίνητα με 200 χιλιόμετρα την ώρα, δεν έχουν άλλη γυναίκα κάθε βράδυ στο κρεβάτι τους και δε μοιάζουν με εξώφυλλα του… Men’s Health. Αντίθετα, θυμίζουν τμηματάρχες δημόσιας υπηρεσίας, έχουν κιτρινισμένα δάχτυλα από το τσιγάρο και, τον περισσότερο καιρό, δείχνουν το ίδιο σαστισμένοι μπροστά στα προβλήματα που πρέπει να λύσουν, όσο και το κοινό που τα παρακολουθεί. Κι όμως, κάπως έτσι πρέπει να είναι στην πραγματικότητα, γι’ αυτό και τούτη η ιστορία όπου (και αν) χάνει σε δράση, κερδίζει σε αυθεντικότητα.

Το «Κι ο Κλήρος Έπεσε στον Σμάιλι» δεν έχει καμία σχέση με την τυπική περιπέτεια κατασκοπείας. Για το κοινό των περιπετειών του Μποντ, η περιγραφή της ταινίας μάλλον ακούγεται απογοητευτική: Μια ομάδα μεσήλικων πρακτόρων συζητά διαρκώς, προσπαθώντας ν’ ανακαλύψει ποιος ανάμεσά τους είναι το «καρφί». Φυσικά, η ταινία του Τόμας Άλφρεντσον εμπεριέχει πολύ περισσότερα από αυτή την απλή περιγραφή.

Στο αγγλόφωνο ντεμπούτο του, ο Σουηδός σκηνοθέτης του πρωτότυπου «Άσε το Κακό να Μπει» έχει πετύχει να κάνει μια ταινία την οποία θαυμάζεις στην παραμικρή της λεπτομέρεια. Δεν υπάρχει πλάνο που να μην έχει μελετηθεί εξαντλητικά, σε ό,τι αφορά το καδράρισμα και την εποχή των αρχών της δεκαετίας του ’70, με τον Ψυχρό Πόλεμο να διαρκεί ακόμη. Με τη φωτογραφία στο χρώμα του ταμπάκο, σα να έχει ποτίσει από τα τσιγάρα που καπνίζονται αδιάκοπα, ο Άλφρεντσον παρακολουθεί όχι μόνο την εύρεση λύσης σ’ ένα πρόβλημα κατασκοπείας, αλλά και ένα σύμπλεγμα σχέσεων εμπιστοσύνης, προδοσίας και ερωτικής απιστίας.

Οι σχέσεις αυτές καθορίζουν την πορεία των χαρακτήρων. Από απόσταση, καθώς η επιστροφή του στην υπηρεσία τηρείται μυστική, αλλά όχι αμέτοχος, ο Σμάιλι είναι ένας παρατηρητής που μεθοδικά στήνει τη σκακιέρα και αποκλείει πιόνια, μέχρι να καταλήξει στο στόχο του. Επιφανειακά δείχνει ψυχρός και αδιαπέραστος. Η υπόθεση αυτή, όμως, τον έχει επηρεάσει και σε προσωπικό επίπεδο, εξαιτίας της απιστίας της γυναίκας του. Το δείχνει; Όχι. Η μόνη σκηνή όπου φαίνεται να «σπάει» την ανέκφραστη μάσκα του, είναι όταν αναφέρεται στη σκηνή της συνάντησής του με τον Κάρλα, τον αντίπαλό του από την άλλη πλευρά του παραπετάσματος. Ο Σμάιλι είναι αφιερωμένος. Στην υπηρεσία και στο σκοπό του.

Στον κεντρικό ρόλο, ο Γκάρι Όλντμαν δίνει μάθημα υποκριτικής οικονομίας, αναλαμβάνοντας το ρόλο που έπαιξε πρώτος ο Άλεκ Γκίνες, στη μίνι σειρά που γυρίστηκε για το BBC, το 1979. Πλαισιώνεται από ένα υποδειγματικό καστ Βρετανών ηθοποιών, με ακριβείς ερμηνείες, δίχως ίχνος υπερβολής και εντυπωσιασμού. Το «Κι ο Κλήρος Έπεσε στον Σμάιλι» έχει ειπωθεί επανειλημμένα ότι είναι η ταινία κατασκοπείας για τον σκεπτόμενο θεατή. Είναι μια σωστή παρατήρηση. Ακόμη κι ο σκεπτόμενος θεατής, όμως, μπορεί να χαθεί στο λαβύρινθο των πολύπλοκων σχέσεων, τις οποίες έχει αναγκαστικά συμπτύξει το σενάριο. Είναι η μόνη παρατήρηση που μπορεί να κάνει κανείς, για μια ταινία που λειτουργεί άψογα σε όλα της τα επίπεδα.