της Βαρβάρας Κοντονή

Βιογραφικό δράμα βασισμένο στο ομότιτλο βιβλίο της συγγραφέως Νταϊάν Άκερμαν, το «Η Γυναίκα του Ζωολογικού Κήπου» σηματοδοτεί την επιστροφή της Νεοζηλανδής Νίκι Κάρο στα φιλμ γυναικείων χαρακτήρων, εδώ με την Τζέσικα Τσάστεϊν σε μια υπέρ του δέοντος «αιθέρια» ερμηνεία που… μια μικρή συζήτηση τη σηκώνει. Αν και σε πρώτη φάση ξεγελά ως προς τις προθέσεις της (τα πρώτα λεπτά δίνουν την εντύπωση ενός ακόμη οικογενειακού δράματος εποχής), η ταινία μετατοπίζει γρήγορα το υποθεσιακό της βάρος από τη φροντίδα των ζώων σε αυτή των ανθρώπων σε κίνδυνο, μια αλλαγή που συντελείται ξαφνικά, με ελάχιστη μάλιστα σεναριακή αιτιολόγηση. Μια αίσθηση βιασύνης και γρήγορης ολοκλήρωσης των τεκταινομένων μοιάζει να χαρακτηρίζει σταδιακά και τον ρυθμό όλης της υπόλοιπης ταινίας, αν αντιλαμβάνεστε το point…

Ο Γιαν Ζαμπίνσκι (Χέλντενμπεργκ) και η γυναίκα του Αντονίνα (Τσάστεϊν) εργάζονται στον διάσημο για τα καθαρόαιμα ζώα που φιλοξενεί ζωολογικό κήπο της Βαρσοβίας, περνώντας την καθημερινότητά τους ανάμεσα σε κλουβιά και ταΐστρες, ικανοποιώντας έτσι τις απαιτητικές ορέξεις των πολυάριθμων ειδών του ζωικού βασιλείου που βρίσκονται εκεί. Όταν οι Γερμανοί εισβάλουν στην Πολωνία, οι Ζαμπίνσκι θα δουν τον ζωολογικό τους κήπο να καταστρέφεται και τα ζώα τους να γίνονται βορά στις ορέξεις του πεινασμένου στρατού. Με την εμπόλεμη κατάσταση να ξεφεύγει από κάθε όριο και τους Εβραίους πολίτες να μαντρώνονται με συνοπτικές διαδικασίες μέσα στο ghetto, το ζευγάρι αποφασίζει να σώσει όσους περισσότερους μπορεί, χρησιμοποιώντας τον ζωολογικό κήπο ως παραπέτασμα για τη φυγάδευσή τους. Με τον Δεύτερο Παγκόσμιο να μαίνεται εντός και εκτός συνόρων, οι Ζαμπίνσκι θα βρεθούν μεταξύ σφύρας και άκμονος, αφού η παρουσία του γερμανικού στρατού, αλλά και οι συχνές επισκέψεις τού «ζωολόγου του Χίτλερ» Λουτς Χεκ (Μπρουλ), θα θέσουν υπό άμεσο κίνδυνο το σχέδιό τους, αν όχι και την ίδια τους τη ζωή.

«Η Γυναίκα του Ζωολογικού Κήπου» αποτελεί δίχως αμφιβολία μια πολύ προσεγμένη παραγωγή και μια αξιόλογη αναπαράσταση της εποχής – από τα κοστούμια και τον ζωολογικό κήπο, μέχρι τους βομβαρδισμένους δρόμους της Βαρσοβίας – με τη Σούζι Ντέιβις (υποψήφια για Όσκαρ με το «Mr. Turner») να κάνει μικρά θαύματα στη σκηνογραφία, συστήνοντας στο κοινό ένα περιβάλλον πιστό στην ιστορική του πραγματικότητα. Δυστυχώς, κάπου εκεί έρχεται το σενάριο της Άντζελα Γουόρκμαν για να υποβιβάσει υποθεσιακά κάτι που θα μπορούσε να αποτελεί μια κινηματογραφική βιογραφία γεμάτη σασπένς και ένταση, δεδομένης της φύσης του εγχειρήματος τους πρωταγωνιστικού ζευγαριού. Εγκλωβισμένο σε ένα καθωσπρέπει καλούπι, και αυτό υπερβολικά φροντισμένο προς αποφυγήν του «παράγοντα σοκ» (απόρροια κάθε ιστορίας που καταπιάνεται με το Ολοκαύτωμα), το φιλμ δεν αναδεικνύει ποτέ τη δυναμική και σχεδόν αυτοθυσιαστική δράση των κεντρικών ηρώων, με αποτέλεσμα να «πιάσεις» τον εαυτό σου να αγωνιά περισσότερο για την τύχη των… ζωντανών παρά για τις ανθρώπινες ζωές που χάνονται μέρα με τη μέρα. Όταν, τελικά, το σενάριο αποφασίσει πως έχει έρθει η στιγμή να σου επιστήσει την προσοχή στις θηριωδίες του πολέμου, αυτό γίνεται με τρόπο που μάλλον μοιάζει να εκμεταλλεύεται την κατάσταση συγκινησιακά (ένας βιασμός και δύο εν ψυχρώ εκτελέσεις) και όχι να αποτελεί τμήμα των μέχρι τότε εξελίξεων που διαδραματίζονται στην «απομόνωση» του ζωολογικού κήπου, γεγονός που – ελλείψει αφηγηματικής συνοχής – μοιάζει παράταιρο και λάθος.

Αφήνοντας κατά μέρος τα σεναριακά ατοπήματα, η ταινία χαρακτηρίζεται από μια ακόμη βασική αστοχία που αφορά τη χρήση της γλώσσας και δη της «σπαστής» αγγλικής, ως είθισται να χρησιμοποιείται στις «αμερικανοποιημένες» εκδοχές των πολεμικών δραμάτων. Μεγαλύτερο πρόβλημα φαίνεται πως αντιμετώπισε εδώ η Τζέσικα Τσάστεϊν, στην προσπάθειά της να ακουστεί όσο πιο… Πολωνέζα γίνεται, με το υπόλοιπο καστ να έχει κι αυτό τα θεματάκια του, με εξαίρεση τον πάντα καλό Ντάνιελ Μπρουλ, τον οποίο θα δεις για μια ακόμη φορά στον ρόλο του κακού Γερμαναρά (typecasting alert!). Κατά τα άλλα, η Τσάστεϊν παραδίδει μια ικανοποιητική ερμηνεία, αν και κάποιες φορές το στιλ εποχής που πλασάρει στον ρόλο της συζύγου / μητέρας παραπέμπει περισσότερο στον εξεζητημένο retro τύπο που θα υιοθετούσε κάποια γυναίκα σήμερα και λιγότερο στην αντιπροσωπευτική γυναικεία μόδα του τότε. Κάτι τέτοιο δεν θα ήταν απαραιτήτως κακό, αν τουλάχιστον δεν αποπροσανατόλιζε από το πλαίσιο της εποχής, φέρνοντας μάλιστα (ανά στιγμές) τη βασική πλοκή σε δεύτερη μοίρα, «θυσία» στο απροκάλυπτο… sexiness της Τσάστεϊν.