του Κώστα Κωνσταντινίδη

Η απόλυτη ηρεμία του νερού αναταράσσεται απότομα όταν τα σώματα των παιδιών πέφτουν άτσαλα μέσα στην πισίνα. Η υποβρύχια πανοραμική ματιά του Τσάρλι Πόλιντζερ αποτελεί μία από τις πιο εύστοχες εικόνες της ταινίας, δημιουργώντας από τα πρώτα κιόλας δευτερόλεπτα την προσδοκία μιας ιστορίας έτοιμης να ισορροπήσει ανάμεσα στην ηρεμία και την αναστάτωση, την αθωότητα και τη βία, το παιχνίδι και τον φόβο. Μια υπόσχεση που σύντομα αρχίζει να ξεθωριάζει, καθώς ο Πόλιντζερ οδηγεί την ταινία σε… ασφαλέστερα νερά.

Ο κινηματογράφος έχει σκύψει πολλές φορές στο φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού, άλλοτε ακολουθώντας την πλευρά του θύματος, άλλοτε εκείνη του θύτη κι άλλοτε τη γκρίζα ζώνη που απλώνεται ανάμεσά τους. Η «Πανούκλα» δείχνει αρχικά να επιλέγει έναν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα δρόμο. Ο φακός καρφώνεται επίμονα στο πρόσωπο του Μπεν, προσπαθώντας να μεταδώσει την εσωτερική του ανασφάλεια, ενώ σχεδόν ταυτόχρονα εμφανίζονται δύο διαφορετικές αφορμές για την ανάπτυξη ενός πιθανού bullying. Από τη μία η αδυναμία του Μπεν να προφέρει σωστά το γράμμα «τ», από την άλλη ο νεαρός με την έντονη ακμή στο πρόσωπο, που στα μάτια των υπόλοιπων παιδιών μετατρέπεται σχεδόν σε φορέα μιας φανταστικής πανούκλας.

Οι δύο αυτές αφηγηματικές συνιστώσες δημιουργούν τις προϋποθέσεις για μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα μελέτη πάνω στον σχολικό εκφοβισμό. Σύντομα, όμως, η αφήγηση στρέφεται προς μια διαφορετική κατεύθυνση. Οι φιλίες, οι πρώτες ερωτικές αναζητήσεις, οι μικρές καθημερινές συγκρούσεις και οι ανασφάλειες της προεφηβικής ηλικίας καταλαμβάνουν όλο και περισσότερο χώρο, ενώ το bullying παραμένει κυρίως ως μια διαρκής υπόνοια στο βάθος της ιστορίας. Έτσι, η ζυγαριά αρχίζει να γέρνει προς τις φιλίες, τις πρώτες ερωτικές αναζητήσεις και τις ανασφάλειες της προεφηβικής ηλικίας, αποσπώντας το θέμα του bullying από το κέντρο της ιστορίας.

Όπως συμβαίνει συχνά σε αυτές τις ηλικίες, τα δύο παιδιά που κουβαλούν τις μεγαλύτερες ανασφάλειες πλησιάζουν φυσιολογικά το ένα το άλλο. Η φιλία που αναπτύσσεται μεταξύ τους αποτελεί ίσως το πιο ειλικρινές και αυθόρμητο στοιχείο του φιλμ. Το ίδιο ισχύει και για την εξαιρετική σκηνή του ομαδικού σεληνιασμού, όταν η παρέα εγκαταλείπει κρυφά την κατασκήνωση για ένα αυτοσχέδιο νυχτερινό party. Εκεί ο Πόλιντζερ στοχεύει περισσότερο από κάθε άλλη στιγμή στην αλήθεια της ηλικίας τους. Μαζί με την εξαιρετική εναρκτήρια υποβρύχια σκηνή της πισίνας, αποτελούν τις δύο πιο εμπνευσμένες στιγμές μιας ταινίας που στη συνέχεια δυσκολεύεται να διατηρήσει το ίδιο επίπεδο.

Ο φακός του επιμένει διαρκώς ν’ αναζητά έναν βαθύτερο ψυχολογικό πυρήνα στον Μπεν. Η φυσικότητα των δύο μικρών πρωταγωνιστών, όμως, αποδεικνύεται τελικά ισχυρότερη από τη δραματουργική πρόθεση του σεναρίου. Κάθε φορά που η αφήγηση επιχειρεί ν’ αποκτήσει μεγαλύτερο συμβολικό βάθος, τα ίδια τα παιδιά την επαναφέρουν αβίαστα στην πραγματική τους ηλικία. Αυτή η σύγκρουση ανάμεσα στον αυθορμητισμό των ερμηνειών και στις επιδιώξεις του δημιουργού συνοδεύει σχεδόν ολόκληρη το φιλμ.

Η «Πανούκλα» διαθέτει όλα τα χαρακτηριστικά ενός έργου που θα μπορούσε να εξελιχθεί σ’ ένα ιδιότυπο ψυχολογικό θρίλερ, χωρίς να χρειαστεί ούτε μία στιγμή να γίνει ταινία τρόμου. Αντί γι’ αυτό, όμως, ισορροπεί διαρκώς πάνω στην ίσαλο γραμμή κομεντί / δραμεντί, αφήνοντας την αίσθηση ότι αποφεύγει συστηματικά να βουτήξει στα βαθύτερα νερά που η ίδια η εισαγωγή της είχε αποκαλύψει.