του Ηλία Φραγκούλη

Μετά από μία σειρά σπουδαίων ταινιών μυστηρίου της αμερικανικής περιόδου του, ξεκινώντας από την αριστουργηματική (και οσκαρική) «Rebecca» (1940), ο Άλφρεντ Χίτσκοκ συστήνει ένα νέο μοτίβο – πρότυπο πλοκής: τη λύτρωση από την ενοχή, η οποία συνοδεύεται από την ερωτική ολοκλήρωση (στην οποία αποσκοπεί εξαρχής). Ταυτόχρονα, έλκεται από το δημόσιο ενδιαφέρον για την ψυχιατρική, την οποία χρησιμοποιεί με… ντετεκτιβίστικους όρους και μια κάποια ειρωνεία (ή αποδόμηση), βασισμένος στην εξαιρετική σεναριακή διασκευή του βιβλίου «The House of Dr. Edwardes» από τον Μπεν Χεκτ.

Σε ψυχιατρική κλινική του Βερμόντ, το ιατρικό προσωπικό υποδέχεται τον νέο διευθυντή του, έναν άνδρα αρκετά εμφανίσιμο και καθόλου μεγάλο σε ηλικία. Συνδυασμός ασυνήθιστος, δηλαδή. Η ψυχαναλύτρια Δρ. Κόνστανς Πίτερσεν, ψυχρή και απαθής στη συμπεριφορά της προς το αντίθετο φύλο, αισθάνεται (επιτέλους!) μια έλξη απέναντι στο πρόσωπο του Δρ. Άντονι Έντουαρντς, τον οποίο παρατηρεί καχύποπτα (αν όχι… ευνουχιστικά!), ειδικά από τη στιγμή που εντοπίζει φοβία και βίαιες αντιδράσεις όταν εκείνος συναντά στο οπτικό του πεδίο παράλληλες γραμμές επάνω σε λευκό φόντο. Ερευνώντας τα πάντα γύρω απ’ αυτόν, η Κόνστανς θα ανακαλύψει πως ο Άντονι είναι ένας απατεώνας που έχει οικειοποιηθεί την ταυτότητα κάποιου άλλου άνδρα, τον οποίο (ενδεχομένως) έχει σκοτώσει για να πάρει τη θέση του!

Η «Νύχτα Αγωνίας» εξελίσσεται σταδιακά σε μια αντιστροφή «role playing», στην οποία ο γιατρός γίνεται ασθενής, το «αδύναμο» φύλο γίνεται το ισχυρότερο, το αντικείμενο του ερωτικού πόθου αποκτά… μητρικά χαρακτηριστικά. Ο περισσότερο ευάλωτος και πληγωμένος (από την παιδική του ηλικία) Άντονι αφήνεται στα χέρια της αντι-ερωτικής Κόνστανς, που επίσης αναζητά τη θεραπεία στο «πρόβλημά» της, με την απόδειξη της αθωότητας εκείνου να μοιάζει με το χάσιμο της παρθενιάς (!) εκείνης, ώστε το ζευγάρι ν’ απελευθερωθεί ολοκληρωτικά από κάθε ενδοιασμό και να ενωθεί σε… σάρκα μία.

Ο Χίτσκοκ διασκεδάζει αφάνταστα με όλη αυτή την αποστολή χειραφέτησης και την απομυθοποίηση της ψυχιατρικής, παρουσιάζοντας τη φιγούρα του Δρ. Αλεξάντερ Μπρούλοφ (Μάικλ Τσέκοφ), μέντορα της Κόνστανς, σαν μία φροϋδική διακωμώδηση, ενώ απογειώνει την αισθητική του φιλμ με την ονειρική σεκάνς (σουρεαλιστικής υπερβολής) του Σαλβαντόρ Νταλί, κίνηση αφάνταστα τολμηρή και προχωρημένη για το mainstream σινεμά της εποχής. Γεμάτο σκηνές ανθολογίας (όπως το υποκειμενικό πλάνο με το πιστόλι, λίγο πριν το φινάλε), φινέτσα και σκηνοθετική μαεστρία, το φιλμ σήμερα θεωρείται από μερίδα της κριτικής… παρωχημένο και διόλου πειστικό (επιστημονικά, κυρίως)! Η ψυχανάλυση θα μπορούσε να αποτελεί μία λύση γι’ αυτό…