του Νίκου Παλάτου

Το μεγάλου μήκους ντεμπούτο του Ολλανδού auteur Σβεν Μπρέσερ είναι ένα βραδυφλεγές δράμα που, προτάσσοντας μια δήθεν «καλλιτεχνική αφαίρεση», καταλήγει ν’ αποτελεί δοκιμασία υπομονής για τον θεατή. Ειλικρινά, σε μια στιγμή πίστεψα πως ο αρχικός σκοπός του σκηνοθέτη ήταν να γυρίσει ένα ντοκιμαντέρ για έναν αγρότη που κόβει καλαμιές κάπου στις εξοχές της Ολλανδίας, μέχρι που αποφάσισε να προσθέσει και λίγη πλοκή, ώστε το εγχείρημα να μετατραπεί σε «μυθοπλασία»!

Το στόρι περιστρέφεται (φαινομενικά) γύρω από τον ηλικιωμένο θεριστή καλαμιών Γιόχαν και την αναπάντεχη, μακάβρια ανακάλυψή του στους αγρούς όπου εργάζεται. Η εξέλιξη αυτή στρώνει θεωρητικά το χαλί για μία αστυνομικού τύπου πλοκή (ποιος και γιατί είναι ο ένοχος της δολοφονίας;), από τη στιγμή μάλιστα που ο λιγομίλητος αγρότης καλεί αμέσως τις Αρχές προκειμένου να αναφέρει το θέμα. Συνειδητοποιώντας πως οι ντετέκτιβ που ανέλαβαν την υπόθεση ενδιαφέρονται περισσότερο να την κλείσουν παρά ν’ ασχοληθούν στα σοβαρά μαζί της, ο θεριστής κυριεύεται από μια αδιόρατη ενοχή που τον κάνει να διεξάγει τις δικές του έρευνες. Το ζοφερό κλίμα που έχει δημιουργηθεί μόλις έξω από την πόρτα του σπιτιού του, σε συνδυασμό με την οικονομική κρίση που μαστίζει την αγροτιά του τόπου του, αρχίζουν αργά αλλά σταθερά να επηρεάζουν τη συμπεριφορά του.

Αδιαφορώντας για οποιαδήποτε συνθήκη που θα μπορούσε να παραπέμπει σε αφήγηση, ο (σκηνοθέτης και σεναριογράφος) Μπρέσερ επιδίδεται σε μια επίδειξη εικαστικής δεινότητας, ωσάν ν’ αποτίνει φόρο τιμής στους σπουδαίους ζωγράφους της πατρίδας του. Δημιουργώντας μία ελαφρώς απόκοσμη αισθητική «ένοχου τοπίου» και επιλέγοντας έναν βάναυσα αργόσυρτο ρυθμό, καδράροντας σε αμέτρητα πλάνα τον κεντρικό του ήρωα, είτε να θερίζει καλαμιές, είτε να στρέφει το βλέμμα του προς το σούρουπο, πασχίζει να χτίσει ατμόσφαιρα υπαρξιακού θρίλερ. Η επιτηδευμένη αφαιρετικότητα του σεναρίου, καθώς και οι δήθεν υποπλοκές που αφορούν τη σχέση του Γιόχαν με την εγγονή του, αλλά και την έφηβη κοπέλα του γειτονικού σπιτιού, οδηγούν στο… απόλυτο τίποτα, εντείνοντας τη γενικότερη ασάφεια του όλου εγχειρήματος.

Με το αστυνομικό μυστήριο να έχει (παραδόξως) ξεχαστεί ωσάν ν’ αποτελούσε εξαρχής πάρεργο (η «έρευνα» του Γιόχαν είναι παντελώς σχηματική), ο βαθμός απορίας σχετικά με την όλη σύλληψη του έργου μεγεθύνεται από τις σκόρπιες σεκάνς ψευδαισθήσεων (σε εκείνη με το πλυντήριο και την μαύρη πέτρα, σήκωσα τα χέρια ψηλά!) και απώλειας συντροφικότητας. Το φινάλε αφήνει (κλασικά) τα πάντα ξεκρέμαστα, παρασύροντας μακριά την όποια κοινωνική μελέτη περί ανασφάλειας και ξενοφοβίας, σαν να ήταν καλαμιές που τις πήρε αλάργα ο άνεμος…