του Ηλία Φραγκούλη

Ο τίτλος «Naza» παραπέμπει σε στρατιωτικό ακρωνύμιο που χρησιμοποιείται για την εκτίμηση των «παράπλευρων» απωλειών ενός χτυπήματος με οπλικό μηχανισμό. Για τους Ισραηλινούς, τα θύματα των επιθέσεων προς τη Γάζα δεν είναι (ούτε αποκαλούνται) άνθρωποι, μα «naza». Σκέτοι αριθμοί. Ουσιαστικά, μη υπολογίσιμοι…

Αποτέλεσμα τολμηρής ερευνητικής δημοσιογραφίας, σε παραγωγή της βρετανικής εφημερίδας The Guardian και με executive producer τον (σημαντικότερο εν ζωή σκηνοθέτη παγκοσμίως σήμερα κατά την προσωπική μου γνώμη) Τζόναθαν Γκλέιζερ, οι δύο από την ομάδα δημιουργών του ντοκιμαντέρ «Καμία Άλλη Γη» (2024), Γιουβάλ Αμπραχάμ και Ραχέλ Ζορ, υπογράφουν ένα από τα έργα που θα στέκονται ως τα σπουδαιότερα και πιο σημαδιακά για το έτος 2026.

Με ελάχιστο υλικό αρχείου από το παρελθόν (που πάντοτε κάνει καίριες και ιστορικές επισημάνσεις σε σχέση με το παρόν), η ταινία αποτελείται κυρίως από τις εκμυστηρεύσεις Ισραηλινών που συμμετείχαν στην οργάνωση επιθέσεων κατά της Παλαιστίνης, ανθρώπων απομακρυσμένων από την εμπόλεμη ζώνη και τις πραγματικές εικόνες της γενοκτονίας που συντελείται σε αυτά τα μέρη εδώ και χρόνια, με άλλοθι ένα «τρομοκρατικό χτύπημα» το οποίο εμμέσως (πλην σαφώς) αφήνεται να εννοηθεί πως ήταν αδύνατον να μην είχε πέσει από νωρίς στην αντίληψη των μυστικών υπηρεσιών της χώρας (αν όχι και να οργανωθεί, ώστε να πάρουν τέτοια έκταση τα «αντίποινα»).

Με φόντο κτήρια στο Τελ Αβίβ που σφύζουν από ζωή μέσα στη νύχτα, η κάμερα παρακολουθεί με ευφυή τρόπο εικόνες κυνικής αντίθεσης από εκείνο που σίγουρα (θα) έχει στο μυαλό του ο θεατής, ότι λίγα χιλιόμετρα πιο πέρα, έξω από τα σύνορα του Ισραήλ, τα πάντα έχουν ισοπεδωθεί, και τρομοκρατεί τη συνείδηση όταν κάνει την αναπόφευκτη σύγκριση με τα ναζιστικά ιδεώδη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.

Άνθρωποι που συμμετείχαν στον ισραηλινό στρατιωτικό μηχανισμό μιλούν για τον τρόπο με τον οποίο εντοπίζονται στόχοι, υπολογίζονται πιθανές απώλειες και χρησιμοποιούνται τεχνολογικά εργαλεία στη διεξαγωγή φονικών επιχειρήσεων, μπροστά από την κανονικότητα διαμερισμάτων συμπολιτών τους που από λεπτό σε λεπτό θα μπορούσαν να καταρρέουν από (αντίστοιχα) χτυπήματα βομβών ή drones, προκαλώντας μία ανατριχιαστική κόντρα συναισθημάτων και αμηχανία σε σχέση με την απανθρωποποίηση του πολέμου (εξ αποστάσεως!) και την άνεση με την οποία η τεχνολογία των παρακολουθήσεων και οι αλγόριθμοι μετατρέπουν τον θάνατο σε στυγνή και ψυχρή στατιστική.

Ενίοτε μ’ ένα υπόγεια νοσηρό και ύπουλο χιούμορ (όπως στη λεπτομέρεια του προγράμματος προβολών της Ταινιοθήκης του Τελ Αβίβ ή σε αποσπάσματα παλιότερων δηλώσεων του Μπενιαμίν Νετανιάχου), το «Naza» ξεγυμνώνει το αίσθημα της ανθρώπινης ευθύνης, ξύνει πληγές από το ιστορικό παρελθόν και σε κάνει να ξεχνάς πως είσαι ασφαλής (ή αμέτοχος) απέναντι σ’ αυτό που παρακολουθείς στη μεγάλη οθόνη. Μοναδική μου ένσταση, τα τελευταία πλάνα – ντοκουμέντα, τραβηγμένα από κινητά τηλέφωνα επιζώντων στη Γάζα, μέσα από τα συντρίμμια κτηρίων που πνίγηκαν από το αίμα αθώων (και πρωτίστως παιδιών). Το «Naza» ήταν απόλυτα δυνατό και ουσιαστικό δίχως αυτές τις ελάχιστες εικόνες ανθρώπινου πόνου. Άλλωστε, το μυαλό από μόνο του είναι ικανό να «πλάθει» ακόμη χειρότερες εικόνες. Όταν γνωρίζει.