FreeCinema

Follow us

Η ΔΙΚΗ (1962)

(LE PROCÈS)

  • ΕΙΔΟΣ: Δράμα
  • ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ: Όρσον Γουέλς
  • ΚΑΣΤ: Άντονι Πέρκινς, Ζαν Μορό, Έλσα Μαρτινέλι, Σουζάν Φλον, Μάντελαϊν Ρόμπινσον, Φερνάντ Λεντού, Πάολα Μόρι, Ακίμ Ταμίροφ, Κατίνα Παξινού, Ρόμι Σνάιντερ, Όρσον Γουέλς
  • ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 119'
  • ΔΙΑΝΟΜΗ: BIBLIOTHEQUE

Ο Γιόζεφ Κ. συλλαμβάνεται. Η δίκη του είναι προ των πυλών. Μόνο που ο Γιόζεφ Κ. δεν γνωρίζει το αδίκημα για το οποίο κατηγορείται.

Από όλους όσοι κατά καιρούς είτε επηρεάστηκαν από το «καφκικό» σύμπαν στις ταινίες τους, είτε επιχείρησαν να μεταφέρουν στον κινηματογράφο ένα από τα μυθιστορήματα του Φραντς Κάφκα, ο Όρσον Γουέλς πιθανότατα κατάφερε να αποδώσει με τον πιο πειστικό τρόπο το πνεύμα του συγγραφέα. Ο παλαβός κόσμος μιας εκφοβιστικής γραφειοκρατίας, που σταδιακά μετατρέπεται σε ανεξήγητη ή ακόμη και αναπόφευκτη απειλή, όχι μόνο παρουσιάζεται επί της οθόνης με έναν απαράμιλλα δυστοπικό τρόπο (κάνοντας τον ίδιο τον Γουέλς να θεωρεί τη «Δίκη» ως το κορυφαίο φιλμ της καριέρας του), αλλά καταφέρνει και να διατηρεί (δυστυχώς…) τη διαχρονικότητά του. Το μάταιο της αντίστασης, που απορρέει από τη βεβαιότητα πως η εξουσία (σε όλες της τις μορφές) κατέχει μία δύναμη κατά πολύ ανώτερη από εκείνη του πολίτη, δεν μοιάζει να έχει διαφοροποιηθεί και τόσο ως αίσθηση, ούτε από το 1914, όταν ο Κάφκα ξεκίνησε τη συγγραφή της «Δίκης», ούτε και από το 1962, όταν η κινηματογραφική μεταφορά του Γουέλς έκανε την πρεμιέρα της.

«Η Δίκη» ξεκινά με τον ίδιο τον Όρσον Γουέλς να αφηγείται (με τη χαρακτηριστική εκφορά του λόγου του και μέσω της τεχνικής του pinscreen animation) την παραβολή του Κάφκα «Μπροστά στον Νόμο», για να περάσει εν συνεχεία στην περιπλάνηση του άμοιρου υπαλλήλου Γιόζεφ Κ. στον σουρεαλιστικό κόσμο της γραφειοκρατίας, του Νόμου και της Πίστης, όπου με μοναδικό (και εντελώς άσφαιρο) όπλο τη συστολή του, θα προσπαθήσει να αποδείξει την αθωότητά του. Κάτι εκ προοιμίου ακατόρθωτο, αφού ουδείς από τους πολλούς με τους οποίους συναναστρέφεται για την υπόθεσή του μπορεί να τον πληροφορήσει για τη φύση των εναντίον του κατηγοριών. Καθώς βυθίζεται ολοένα και πιο βαθιά στη δίνη του παραλόγου, η ατομικότητα του Γιόζεφ Κ. συνθλίβεται υπό το πλέγμα της ενοχής που εν αγνοία του τον έχει περιβάλει, κάνοντας το τέλος του να μοιάζει προδιαγεγραμμένο. Εξουθενωμένος από το κυνήγι της απρόσωπης δύναμης της εξουσίας, ο Κ. σταδιακά δείχνει ολοένα και πιο ανήμπορος να αντιπαλέψει τα συνεχή αναχώματα που βρίσκει εμπρός του. Η παραίτηση αποτελεί ίσως τη μοναδική λύση.

Ήταν η πρώτη φορά από την εποχή του «Πολίτη Κέιν» (1941), που ο Γουέλς διατήρησε τον έλεγχο μιας ταινίας του μέχρι το τελικό της cut, την ίδια ώρα, όμως, είχε και ένα εξαιρετικά περιορισμένο budget στη διάθεσή του, κάτι που τον ανάγκασε να καταφύγει σε τεχνάσματα ώστε να προσπεράσει το εν λόγω πρόβλημα. Ανήμπορος να πραγματοποιήσει τα γυρίσματα στην Πράγα, όπως εξαρχής επιθυμούσε, μιας και το έργο του Κάφκα ήταν απαγορευμένο από το κομμουνιστικό καθεστώς της τότε Τσεχοσλοβακίας, ο Γουέλς πήρε σβάρνα την Ευρώπη στήνοντας μερικά άκρως εντυπωσιακά και μνημειώδη σκηνικά. Η σεκάνς με τις αναρίθμητες γραμματείς και τις γραφομηχανές τους (που φέρνει στο μυαλό την αντίστοιχη του Μπίλι Γουάιλντερ από την «Γκαρσονιέρα» του 1960) γυρίστηκε σε εκθεσιακό χώρο του Ζάγκρεμπ, με την παραγωγή να καταφεύγει στη λύση του εγκαταλελειμμένου σιδηροδρομικού σταθμού του Παρισιού Γκαρ ντ’ Ορσέ για αρκετά από τα εσωτερικά πλάνα, όταν λόγω έντονης οικονομικής δυσπραγίας ήταν αδύνατον να κλειστεί το επιθυμητό studio.

Όλο αυτό οδήγησε σε μία ενίοτε απαράμιλλη επίδειξη τεχνικής, καθώς ο Γουέλς επέλεξε ως μέθοδο κινηματογράφησης τα άκρως χαρακτηριστικά του long takes και τις περίεργες γωνίες λήψης. Η εναρκτήρια σεκάνς στο διαμέρισμα του Γιόζεφ Κ. μοιάζει με περιπλάνηση σε λαβύρινθο, καθώς η κάμερα πηγαίνει από δωμάτιο σε δωμάτιο, προετοιμάζοντας το έδαφος για τον «αληθινό» λαβύρινθο στον οποίο ο Κ. θα χαθεί, επιχειρώντας να αντεπεξέλθει στη δαμόκλειο σπάθη της δίκης που κρέμεται πάνω από το κεφάλι του. Το αυτό ισχύει και για το ερειπωμένο Γκαρ ντ’ Ορσέ, με τα εκατοντάδες στοιβαγμένα βιβλία και τα ανέκφραστα πρόσωπα που απλά στέκονται εκεί, έχοντας αποδεχτεί τη μοίρα τους. Είναι έμπλεο συμβολισμών το έργο του Κάφκα, κάτι που ο Γουέλς ασφαλώς και γνωρίζει, πετυχαίνοντας να οπτικοποιήσει την «Δίκη» με γοητευτικά κλειστοφοβικό τρόπο, διατηρώντας παράλληλα το πνεύμα της παράνοιας και του τρόμου στον ρυθμό της αφήγησης. Φλερτάρει συχνά με τη μαύρη κωμωδία η περιπέτεια του Κ., με μερίδιο της επιτυχίας σε αυτό να πιστώνεται και στην επιλογή του Άντονι Πέρκινς για τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Η ενοχή του Κ. είναι για όλους βέβαιη και αυταπόδεικτη, αν και είναι ηλίου φαεινότερο πως ο συγκεκριμένος δεν θα μπορούσε να πειράξει ούτε μύγα (αν και αυτό είχε φροντίσει να το καταστήσει σαφές ο Χίτσκοκ, δύο χρόνια πριν με το «Ψυχώ»…). Είναι, όμως, ένας κακόβουλος και διεστραμμένος κόσμος αυτός που τον περικυκλώνει, στον οποίο ουδείς μπορεί να είναι αθώος. Ο K. δεν μπορεί παρά να τιμωρηθεί. Προς γνώσιν και συμμόρφωσιν.

ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΜΕΝΑ;

Πιστά δυστοπική μεταφορά του φερώνυμου αριστουργηματικού μυθιστορήματος του Κάφκα, «Η Δίκη» αποτελεί έναν αληθινό εφιάλτη που λειτουργεί σαν καθρέφτης της ανωνυμίας, της απομόνωσης και της παγίδευσης. Είναι ταυτόχρονα κι ένα έξοχο φιλμ, το οποίο με την πάροδο των ετών δεν έχει χάσει τη δύναμη και τη γοητεία του, σε αντίθεση με άλλα της… χαοτικά αλλοπρόσαλλης φιλμογραφίας του Όρσον Γουέλς.


MORE REVIEWS

ΕΝΚΑΝΤΟ: ΕΝΑΣ ΚΟΣΜΟΣ ΜΑΓΙΚΟΣ

Πολυπληθής κι ευτυχισμένη κολομβιανή οικογένεια, κάθε μέλος της οποίας διαθέτει μαγικά χαρίσματα, βρίσκεται προ του κινδύνου να τα χάσει ολοσχερώς! Κόρη αποκαρδιωμένη από την ατυχία της να είναι η μόνη που την τέχνη της μαγείας δεν κατέχει, βάζει μπρος σχέδιο σωτηρίας για όλους. Θα μαγέψει;

Ο ΟΙΚΟΣ GUCCI

Τα γεγονότα που οδήγησαν στην πληρωμένη δολοφονία του Μαουρίτσιο Γκούτσι και η ανάμειξη της πρώην συζύγου του Πατρίτσια Ρετζιάνι σ’ αυτήν, με φόντο τα μοχθηρά, οικονομικά παρασκήνια του κόσμου της μόδας.

ΠΡΑΣΙΝΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

Μέσω αγγελίας, η Άννα πηγαίνει να πιάσει δουλειά στην ξεχασμένη από το χρόνο ψαροταβέρνα του Ρούλα (από το Χάρης). Λιγομίλητη, σχεδόν αντικοινωνική, μα με ικανότητα στη μαγειρική, η Άννα κερδίζει τους καθημερινούς πελάτες του μαγαζιού, κρατώντας καλά κρυμμένο το μυστικό της… απώλειας της μνήμης της!

ΜΙΚΡΑ ΟΜΟΡΦΑ ΑΛΟΓΑ

Ζευγάρι με μικρό παιδί, απότομα προσγειωμένο από τα ψηλά στα χαμηλά κοινωνικά, εξαιτίας της οικονομικής κρίσης, «υποδύεται» βίο ευμάρειας σε βίλα στην οποία ο σύζυγος εκτελεί χρέη επιστάτη. Για πόσο καιρό θ’ αντέξει αυτό το ψέμα;

ΕΝΑΣ ΗΣΥΧΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ

Χήρος οινοποιός σε ακριτικό νησί, καταχρεωμένος και με προβλήματα επικοινωνίας με την 30χρονη κόρη του που παρατάει το στεφάνι της, πέφτει θύμα ομηρίας από επικίνδυνο δραπέτη. Για να την προστατεύσει, θα τον παρουσιάσει σαν τον καινούργιο του εργάτη και θ’ αφήσει το ψέμα να αιωρείται στην ατμόσφαιρα μέχρι να σκάσουν οι αναπόφευκτες συνέπειες.