του Κώστα Κωνσταντινίδη

Το «Ανάμεσα σε Τρεις Ζωές» της Σόφι Χάιντ μας συστήνει από το ξεκίνημά του έναν κόσμο πλήρως απελευθερωμένο από τα παραδοσιακά κοινωνικά πρότυπα, όπου το queer, ο ακτιβισμός και η οικογενειακή ζωή συνυπάρχουν σαν κάτι απολύτως φυσικό εντός της καθημερινότητας των ανθρώπων του. Η ταινία αποφεύγει τις μεγάλες κορυφώσεις και κινείται περισσότερο μέσα από συζητήσεις, μικρές συγκρούσεις απόψεων και προσωπικές εξομολογήσεις που διαμορφώνουν σταδιακά τη φυσιογνωμία αυτού του ιδιαίτερου μικρόκοσμου. Ο Τζιμ / Jimpa κουβαλά μαζί του μια ολόκληρη εποχή queer ελευθερίας και ακτιβισμού, επηρεάζοντας διαρκώς τους νεότερους γύρω του, μέσα από τη στάση ζωής του και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τις σχέσεις, την οικογένεια και την προσωπική ελευθερία.

Οι συζητήσεις που κυριαρχούν στο φιλμ περιστρέφονται σχεδόν αποκλειστικά γύρω από το queer, τις σχέσεις, την επιθυμία, την πολυσυντροφικότητα και τη λεγόμενη «συμπίεση», την προσπάθεια δηλαδή υπέρβασης της ζήλειας μέσα από την αποδοχή της ελευθερίας του άλλου. Η Χάιντ παρακολουθεί αυτές τις συγκρούσεις απόψεων με ηρεμία, αφήνοντας τους χαρακτήρες να τοποθετηθούν χωρίς κραυγές μεν αλλά με απόλυτες απαντήσεις. Σταδιακά, όμως, πίσω από τον πυρήνα του queer, αρχίζει να διακρίνεται ένας δεύτερος πυρήνας, περισσότερο κοινωνικός και ανθρώπινος, καθώς οι αδυναμίες, οι ανασφάλειες και τα συναισθήματα των χαρακτήρων παραμένουν ενεργά, ακόμη κι όταν οι ίδιοι προσπαθούν να τα υπερβούν θεωρητικά. Η ζήλεια, η ανάγκη της αποκλειστικότητας και οι συναισθηματικές εξαρτήσεις αποδεικνύονται πολύ πιο βαθιά ριζωμένες για να εξαφανιστούν απλώς ως ιδεολογική θέση ή στάση ζωής.

Η οικογένεια παρουσιάζεται εδώ σαν ανοιχτή δομή που λειτουργεί έξω από συνηθισμένα κοινωνικά πρότυπα, με τα όρια των σχέσεων να παραμένουν διαρκώς ρευστά. Η γονεϊκότητα, η φροντίδα και η συντροφικότητα αποκτούν διαφορετικές μορφές, ενώ η καθημερινή συνύπαρξη οργανώνεται περισσότερο μέσα από προσωπικές συμφωνίες παρά μέσα από προκαθορισμένους κοινωνικούς ρόλους. Οι χαρακτήρες κινούνται σ’ ένα κάδρο όπου η ελευθερία αντιμετωπίζεται ως βασική προϋπόθεση συνύπαρξης, μετατρέποντας την οικογένεια σε έναν χώρο διαρκούς επαναδιαπραγμάτευσης σχέσεων και ορίων.

Σε δεύτερο επίπεδο, η ταινία (σταδιακά) αρχίζει να θυμίζει μια ιδιότυπη διαδικασία διαπαιδαγώγησης, σχεδόν σαν μια παράλληλη εκδοχή της μοντεσσοριανής μεθόδου, όπου η ελευθερία, η εμπειρία και η αποδοχή λειτουργούν ως βασικά εργαλεία διαμόρφωσης της ταυτότητας. Μόνο που εδώ το κέντρο βάρους μεταφέρεται κυρίως στον σεξουαλικό προσδιορισμό και στον τρόπο με τον οποίο αυτός βιώνεται, πριν και μετά την κοινωνική αποδοχή του. Οι νεότερες γενιές παρατηρούν, ακούνε, συμμετέχουν και τελικά διαμορφώνουν τη δική τους στάση απέναντι στις σχέσεις, την επιθυμία και την προσωπική ελευθερία μέσα από τη συνύπαρξη με τους μεγαλύτερους.

Η Χάιντ επιλέγει υψηλούς τόνους μεταδοτικότητας, αποφεύγοντας αρκετά έντεχνα τις έντονα δραματικές κορυφώσεις κι αφήνοντας το φιλμ να κυλήσει μέσα από τις συνομιλίες των ηρώων του. Ο ιδεολογικός της πυρήνας παραμένει διαρκώς ορατός, με την αφήγηση να επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στο queer, στις διαφορετικές μορφές ελευθερίας και στον τρόπο με τον οποίο αυτές επηρεάζουν τις νεότερες γενιές, αφήνοντας διαρκώς εκτός κάδρου άλλες κοινωνικές και υπαρξιακές ανησυχίες. Παράλληλα, η queer οικογενειακή κληρονομιά λειτουργεί ως ακόμη ένας άξονας του έργου, με τους νεότερους χαρακτήρες να μεγαλώνουν μέσα σε αυτό το πλήρως απελευθερωμένο πλαίσιο και ν’ αναζητούν σταδιακά τη δική τους ταυτότητα μέσα από τις εμπειρίες και τις επιρροές των μεγαλύτερων. Η επιλογή αυτή δίνει συχνά ενδιαφέρον στις μεταξύ τους σχέσεις, αν και σε αρκετά σημεία η επανάληψη των ίδιων θεματικών οδηγεί σε κορεσμό εννοιών και αισθημάτων.

Το «Ανάμεσα σε Τρεις Ζωές» παρακολουθεί τελικά έναν κόσμο που προσπαθεί να υπάρξει έξω από τις παραδοσιακές κοινωνικές δομές, δημιουργώντας τους δικούς του κανόνες, τις δικές του ισορροπίες και τις δικές του μορφές… οικογένειας. Η Χάιντ δεν ενδιαφέρεται τόσο να οδηγήσει την αφήγηση σε μεγάλες συγκρούσεις, όσο να καταγράψει τον τρόπο με τον οποίο οι ιδέες, οι επιθυμίες και οι στάσεις ζωής περνούν από γενιά σε γενιά, μετατρέποντας το queer από προσωπική ταυτότητα σε μορφή οικογενειακής και κοινωνικής κληρονομιάς.