FreeCinema

Follow us

ΤΑ ΣΑΓΟΝΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΧΑΡΙΑ (1975)

(JAWS)

  • ΕΙΔΟΣ: Τρόμου
  • ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ: Στίβεν Σπίλμπεργκ
  • ΚΑΣΤ: Ρόι Σάιντερ, Ρόμπερτ Σο, Ρίτσαρντ Ντρέιφους, Λορέιν Γκάρι, Μάρεϊ Χάμιλτον
  • ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 124'
  • ΔΙΑΝΟΜΗ: TULIP

Ένας μεγάλος λευκός καρχαρίας τρομοκρατεί τους κατοίκους ενός μικρού νησιού που ζει από τον τουρισμό, λίγο πριν τον εορτασμό της 4ης Ιουλίου. Οι τοπικές Αρχές κάνουν τα στραβά μάτια λόγω οικονομικών συμφερόντων, μέχρι… να χυθεί αίμα και ν’ αναλάβουν δράση ένας Σερίφης, ένας ωκεανολόγος κι ένας σκληροτράχηλος κυνηγός.

Υπάρχουν εκείνες οι φορές στη ζωή σου στις οποίες μπορείς να αισθανθείς υπερήφανος επειδή έζησες μια ιστορική κινηματογραφική στιγμή στην ώρα της. Θεωρώ πως για μένα η πρώτη φορά ήταν με τα «Σαγόνια του Καρχαρία», το χειμώνα του 1975. Το οφείλω στον πατέρα μου και στο… «parental guidance», χάρη στο οποίο μου επετράπη η είσοδος στην αίθουσα. Ήταν μεγάλη η… θυσία που είχε κάνει, καθώς δεν αντέχει τη θέα του αίματος στο σινεμά (σε απόλυτη αντίθεση με μένα). Δεν περιγράφεται το τι συνέβαινε εκεί μέσα! Τινάγματα στα καθίσματα, στριγγλιές, φωνές του κοινού προς την οθόνη και τους πρωταγωνιστές… Ούτε είχα ξαναδεί τέτοιο πράγμα στη μεγάλη οθόνη, ούτε και περίμενα πως μία κινηματογραφική εμπειρία μπορεί να προκαλέσει παρόμοιες αντιδράσεις και ένταση συναισθημάτων. Τα είδα ξανά σε αίθουσα μερικές μέρες αργότερα και σε θερινό σινεμά κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών μου διακοπών. Ειλικρινά, ο κόσμος έμπαινε προβληματισμένος στη θάλασσα την επόμενη μέρα!

Ήταν μόλις η δεύτερη ταινία μεγάλου μήκους που σκηνοθετούσε ο Σπίλμπεργκ για το σινεμά και αν αυτό δεν αποκαλείται χάρισμα, τότε τα λεξικά θα πρέπει ν’ αλλάξουν την επεξήγηση τούτης της λέξης. Αντιμέτωπος με τις αδιανόητα αντίξοες συνθήκες των γυρισμάτων on location (και ουχί σε sets, για τήρηση απόλυτης αληθοφάνειας σε κάθε σεκάνς), με αντίπαλο τα καιρικά φαινόμενα και τα μποφόρ που «αλλοίωναν» το φυσικό ντεκόρ και σε ουρανό και σε επιφάνεια της θάλασσας, μέχρι τον ανεκδιήγητο βραχνά της (μη) λειτουργίας του τεχνητού καρχαρία, ο Σπίλμπεργκ όχι απλά επέζησε των δοκιμασιών, αλλά κατάφερε και να «γράψει» νέους κανόνες κινηματογραφικής αφήγησης και οπτικής στο θέαμα και το σασπένς, δημιουργώντας μία ιδεατή συμμαχία με το μοντάζ (της Βέρνα Φιλντς) και το original score (του Τζον Γουίλιαμς). Από τα πρώτα υποκειμενικά πλάνα που παρατηρούν υποβρυχίως τα πόδια της λουόμενης κοπέλας την οποία πρόκειται να κατασπαράξει ο καρχαρίας, σε συνδυασμό με το μουσικό θέμα ταύτισης της επερχόμενης απειλής, ο θεατής (της δεκαετίας του ’70) αντιλαμβανόταν ότι γινόταν μάρτυρας μιας πρωτοφανούς κινηματογραφικής εμπειρίας, όσο και φιλμικής «γλώσσας». Με ένα βασικό και τόσο «απλοϊκό» σενάριο: άνθρωπος εναντίον ζώου. Επιβίωση και τροφή. Αγώνας διεκδίκησης της εξουσίας στο ίδιο territory.

Έχουν γραφτεί απίστευτες σαχλαμάρες για «φανταστικούς» συμβολισμούς του φιλμ, ακόμη και με πολιτικές προεκτάσεις! Ας περιοριστούμε σε μία παρατήρηση: σε ότι αφορά στις Αρχές και την ηθική των κοινωνικών δομών της νήσου, το έργο παίρνει σαφείς θέσεις, με βαθιά διάθεση σαρκασμού απέναντι στο καπιταλιστικό σύστημα που πορεύεται αποκλειστικά και μόνο με προθέσεις κέρδους, δίχως να λογαριάζει ως προτεραιότητα την ασφάλεια της ανθρώπινης ζωής. Ασχέτως ιδεολογικής σκοπιάς του θεατή, οι συνεδριάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου της πόλης αυτό δηλώνουν, ξεκάθαρα.

Ο αληθινός πρωταγωνιστής εδώ, όμως, δεν είναι η (όποια) ουσία, σε κανένα επίπεδο «ανάγνωσης» του καταστασιακού. Τα «Σαγόνια του Καρχαρία» είναι η επιτομή της κατασκευής ενός χολιγουντιανού «προϊόντος» που, σε αντίθεση με τα προβλήματα κινητικότητας του μηχανικού καρχαρία στα γυρίσματα του φιλμ, αξιοποιεί στην εντέλεια κάθε συστατικό δράσης, κάνοντάς σε να ξεχνάς και που βρίσκεσαι και πόσο μεγάλη είναι η διάρκεια της ταινίας. Όσο κυκλοφορεί στα παράλια του νησιού, ο Σπίλμπεργκ παίζει με τα νεύρα σου και το ξαφνικό σοκ της επόμενης επίθεσης του καρχαρία, δοκιμάζοντας ακόμη και τα όρια της «λογοκρισίας» (του rating) της εποχής (με δυσκολία θα επέτρεπε το σημερινό Χόλιγουντ να υπάρχει με τόση γραφικότητα η σεκάνς του ανήλικου αγοριού που «χάνεται» μέσα σ’ έναν πίδακα από αίμα, ενώ το κορμί του κομματιάζεται από τα δόντια του μεγάλου λευκού), επιφυλάσσοντας για το δεύτερο μισό του έργου μια βουτηγμένη στην τεστοστερόνη περιπετειώδη καταδίωξη στον ωκεανό, δίχως ίχνος στεριάς στον ορίζοντα, στοιχείο που φορτίζει διαρκώς την ανασφάλεια για το μέλλον των τριών κεντρικών ηρώων. Οι οποίοι δεν είναι οι πρωταγωνιστές. Ο άνθρωπος εδώ είναι έρμαιο της Φύσης κι ενός κυνηγού μεγαλύτερου από εκείνους, εξ ου και η θρυλική ατάκα «You’re gonna need a bigger boat!».

Όσον αφορά στο ανθρώπινο στοιχείο, ο Σπίλμπεργκ στήνει μία εξαιρετική ωδή στον ορισμό του «male bonding». Τα «Σαγόνια του Καρχαρία» δεν είναι μια ταινία για την ανδρική φιλία, αλλά για το δέσιμο μεταξύ ανδρών, σ’ ένα «έδαφος» (το πλοιάριο του Κουίντ) στο οποίο η θηλυκή παρουσία δεν έχει απολύτως καμία θέση – και αυτό δεν επιφέρει καν την όποια ανισορροπία στη φορά των γεγονότων (και της Γης ολόκληρης!). Η γυναίκα είναι το πρώτο (ανίσχυρο) θύμα του καρχαρία. Και η επίλυση του προβλήματος είναι μία καθαρά ανδρική υπόθεση (ισχύος). Με άλλα λόγια (σκεπτικού genre), είναι σαν να βρισκόμαστε σ’ ένα γουέστερν… θαλάσσης!

Τα «Σαγόνια του Καρχαρία» είναι ο Σπίλμπεργκ που αγάπησα (και κατόπιν, με τις «Στενές Επαφές Τρίτου Τύπου», με… πήρε και με σήκωσε!). Είναι μία από τις ταινίες που μου έμαθε τι (πρέπει να) είναι το σινεμά. Είναι ένα τεράστιο «σχολείο» και η απόλυτη ψυχαγωγία μαζί. Ο κινηματογράφος άλλαξε μετά από αυτό το φιλμ. Μελετώντας το, ακόμα καταλαβαίνει κανείς το πώς και το γιατί. Ήταν… για καλό; Αυτό σηκώνει κουβέντα ωρών (και αναλύεται με εξαιρετικό τρόπο στο πρώτο video essay της σειράς «Voir» του Netflix).

ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΜΕΝΑ;

Το μπάνιο στη θάλασσα δεν ήταν ποτέ το ίδιο μετά από αυτή την τεράστια εισπρακτική επιτυχία (πάνω από 67.000.000 θεατές έσπευσαν στις αίθουσες εκείνο το καλοκαίρι του 1975 στις ΗΠΑ!) του Στίβεν Σπίλμπεργκ, που μετατράπηκε σε κοινωνικό φαινόμενο και επιδρά ακόμη και σήμερα στη σκέψη του κάθε λουόμενου, όσο ρηχά κι αν κολυμπά! Ήταν η πρώτη ταινία στα χρονικά του αμερικανικού box-office που ξεπέρασε τα 100.000.000 δολάρια σε εισπράξεις και κατέληξε να γίνει η «μητέρα» του όρου «summer blockbuster». Βραβεύτηκε με τα Όσκαρ μοντάζ, μουσικής και ήχου (είχε προταθεί και στην κατηγορία καλύτερου φιλμ). Την έχω τοποθετήσει στο #3 της προσωπικής μου λίστας με τις 50 καλύτερες ταινίες τρόμου όλων των εποχών. Εάν δεν έχετε δει τα «Σαγόνια του Καρχαρία» στη μεγάλη οθόνη, με άλλους θεατές ανάμεσά σας, δεν έχετε δει τα «Σαγόνια του Καρχαρία». Για μένα, θα είναι η έκτη φορά. Και με προκαλεί ιδιαίτερα το γεγονός της προβολής (και) με Dolby ATMOS στη VMAX Sphera των Village Cinemas στο The Mall.


MORE REVIEWS

BONES AND ALL

Στην Αμερική του Ρόναλντ Ρέιγκαν, ένα κορίτσι που αρέσκεται στο να τρώει ανθρώπινη σάρκα παίρνει τους δρόμους σε αναζήτηση της «χαμένης» μητέρας της και κάποιας πιθανής εξήγησης για την κατάσταση που βιώνει. Στη μοναχική της πορεία, θα βρεθεί η στιγμή που θα… οσμιστεί την παρουσία ενός αγοριού με το οποίο μοιράζεται το ίδιο «μυστικό».

ΠΑΡΑΞΕΝΟΣ ΚΟΣΜΟΣ

Ερευνητική αποστολή ανακαλύπτει «μαγικό» φυτό, του οποίου οι καρποί χαρίζουν δύναμη ενέργειας ωφέλιμη για την καθημερινότητα της κοινωνίας των Αβαλονιανών. Όταν οι καλλιέργειες του φυτού προσβάλλονται από μυστηριώδη «ιό», μονάχα τα έγκατα της γης μπορούν να δώσουν μια αποτελεσματική απάντηση σχετικά με τον επερχόμενο κίνδυνο.

ΠΙΝΟΚΙΟ ΤΟΥ ΓΚΙΓΙΕΡΜΟ ΝΤΕΛ ΤΟΡΟ

Ο Τζεπέτο έχει χάσει το παιδί του, φτιάχνει μια ξύλινη μαριονέτα αγοριού και… εντάξει, τα υπόλοιπα τα γνωρίζετε ήδη, μη σας πω κι από το 1940 (τουλάχιστον)!

THE FABELMANS

Από «μπαγκάζι» του πατέρα του μέχρι «υποχρέωση» ανατροφής από τη μητέρα του, ο μικρός Σάμι βρίσκει το ιδανικό καταφύγιο στη φαντασία της κινηματογραφικής εμπειρίας και προσπαθεί να γίνει μέρος αυτού του (καλύτερου) «κόσμου».

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ 2022

Το Πανόραμα Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου, το μακροβιότερο κινηματογραφικό Φεστιβάλ της Αθήνας, είναι και πάλι εδώ και γιορτάζει τα 35α γενέθλιά του! Η διοργάνωση θα φιλοξενηθεί από την Πέμπτη 24/11 μέχρι την Τετάρτη 30/11 στους αθηναϊκούς κινηματογράφους ΕΛΛΗ και ΑΝΔΟΡΑ.