του Νίκου Παλάτου

Υπήρχε μία περίοδος, που στο μυαλό μου την ορίζω από το «Πέρα από τον Παράδεισο» (1984) του Τζιμ Τζάρμους μέχρι το «Henry Fool» (1997) του Χαλ Χάρτλεϊ, κατά την οποία ο ανεξάρτητος αμερικανικός κινηματογράφος ήταν ό,τι πιο φρέσκο φιλμικά, παρουσιάζοντας μια μεγάλη γκάμα ταινιών ικανών να σε παρασύρουν, αλλά και να σε προβληματίσουν. Από το γύρισμα του αιώνα και για κάποια χρόνια έπειτα, υπήρξε (πλην ελαχίστων εξαιρέσεων) στασιμότητα με ανακύκλωση ιδεών και θεμάτων, μέχρι που ήρθε η «πολιτική ορθότητα» και οι διάφορες «ατζέντες» της εποχής μας να περάσουν σαν ολετήρες πάνω από το κουφάρι του άλλοτε ένδοξου και αγαπημένου indie cinema made in America. Το «Φρίμοντ» μοιάζει με επιστροφή στα παλιά και γι’ αυτό στέκει ως ένα άκρως συμπαθές φιλμάκι.

Η Ντόνια ζει μόνη της σ’ ένα μικρό διαμέρισμα στο Φρίμοντ της Καλιφόρνια, έχοντας μετακομίσει εκεί χωρίς την οικογένειά της, μετά την άνοδο των Ταλιμπάν στην εξουσία, στη γενέτειρά της το Αφγανιστάν. Η μονοτονία της καθημερινής της ύπαρξης αντικατοπτρίζεται στην επαναλαμβανόμενη διαδικασία του διπλώματος εκατοντάδων fortune cookies, δεκάδων καφέδων και αμέτρητων γευμάτων μπροστά από μια παλιακή τηλεόραση που παίζει μονίμως oriental σαπουνόπερες. Ανήμπορη να κοιμηθεί, καταφεύγει στη βοήθεια ιδιόρρυθμου ψυχιάτρου, γυρεύοντας τη λύση για το πρόβλημά της στα υπνωτικά χάπια. Οι συζητήσεις της μαζί του, ένα προσωπικό μήνυμα που εσωκλείει σε ένα από τα «μπισκότα της τύχης» και ο… «Ασπροδόντης» του Τζακ Λόντον δίνουν μια αναπάντεχη τροπή στη ρουτίνα της.

Αν και το σημείωμα που βάζει η Ντόνια στο fortune cookie θα μπορούσε να θεωρηθεί το κρίσιμο σημείο καμπής της ταινίας, το «Φρίμοντ» το αντιμετωπίζει με τρόπο σχεδόν στοχαστικό. Δίχως καμία βιασύνη, ο σκηνοθέτης και σεναριογράφος Μπαμπάκ Τζαλαλί εξετάζει υπομονετικά τα τραύματα που η πρώην Αφγανή διερμηνέας έχει κουβαλήσει στη νέα της πατρίδα, δίχως ουδέποτε να τα εκμεταλλεύεται με τρόπο μίζερο, σαν να ικετεύει για συμπόνια. Η μοναξιά, άλλωστε, δεν αποτελεί «προνόμιο» των μεταναστών. Το ίδιο ακριβώς πρόβλημα αντιμετωπίζει η Αμερικανίδα συνάδελφός της, η οποία όλο και της βάζει ιδέες για δήθεν σωτήρια blind dates.

Οι επιρροές του «Φρίμοντ» από τα έργα των δύο σκηνοθετών που αναφέρθηκαν στην πρώτη παράγραφο είναι κάτι παραπάνω από εμφανείς, ενώ το διακριτικό deadpan χιούμορ αλά Άκι Καουρισμάκι (ειδικά στις σκηνές της ψυχανάλυσης) δίνει έναν ιδιότυπο τόνο ζεστασιάς στα όσα διαδραματίζονται. Όση, όμως, θέρμη και να εκπέμπει το ασπρόμαυρο 4:3 κάδρο και παρά το εθιστικό ethnic jazz score που ακούγεται στην ηχητική μπάντα, η αδυναμία ολοκληρωμένης σεναριακής κατάθεσης δεν κρύβεται. Το αποτέλεσμα του μυστικού εκείνου μηνύματος εντός του fortune cookie μπαίνει πολύ αργά στην πλοκή, χαραμίζοντας επί της ουσίας τόσο το εύρημα αυτό καθαυτό, όσο και τον Τζέρεμι Άλεν Γουάιτ, ο οποίος κάνει σχεδόν guest εμφάνιση στο φιλμ. Το ρομάντζο που η Ντόνια εξαρχής αναζητά, ούτε ως βαθιά ερωτική φλόγα προκύπτει, ούτε βουτάει στην εξωστρέφεια. Παραμένει πεισματικά σε χαμηλότονη αναμονή, δίχως (έστω) να στερείται γνησιότητας περί του τρόπου έκφρασης συναισθημάτων τη σήμερον ημέρα.