του Ηλία Φραγκούλη

Στις «Σημαίες των Προγόνων μας», ο Κλιντ Ίστγουντ μας λέει πως μια εικόνα και μόνο μπορεί να κερδίσει έναν πόλεμο! Μπορεί ν’ αλλάξει την πορεία της Ιστορίας, μπορεί να τη διαστρεβλώσει, μπορεί να διαμορφώσει συνειδήσεις, μπορεί να σκλαβώσει τη λαϊκή γνώμη, μπορεί να μας κάνει να ξεχάσουμε τη σφαγή που κρύβει έξω από τα όριά της ή να τονίσει τη φρίκη στο μυαλό μας. Μια τέτοια φωτογραφία, έξι στρατιωτών που υψώνουν την αμερικανική σημαία στη μάχη της Ίβο Τζίμα, έγινε αφορμή να νιώσει τον ηρωισμό η οικονομικά καταπονημένη από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο Αμερική. Οι «ποζάτοι» επιζώντες γύρισαν άρον-άρον στην πατρίδα και έγιναν το ιδανικό διαφημιστικό όχημα του κράτους για να πουληθούν περισσότερα ομόλογα, μα η αλήθεια δεν είχε καμία σχέση με την «πραγματικότητα» της φωτογραφίας.

Εκεί είναι που έρχεται να μας καταπλήξει ο Ίστγουντ, υπογράφοντας ένα έπος για την κατάρρευση του «άγνωστου στρατιώτη» και των υψηλών ιδανικών μιας ολόκληρης χώρας, σχόλιο βαθύτατα πολιτικό με διαχρονική ισχύ. Γεγονός παράδοξο για δύο λόγους: ο δημιουργός της ταινίας γεννήθηκε το 1930 (do the math!) και ανήκει στους σκληροπυρηνικούς υποστηρικτές των Ρεπουμπλικάνων (ποιος δε θυμάται τη δημόσια δήλωση του, πως θα σκότωνε τον Μάικλ Μουρ αν τολμούσε να εμφανιστεί με camera έξω από το σπίτι του…). Ναι, αυτός ο άνθρωπος μας δίνει την πιο ώριμη σκηνοθετική δουλειά του, ένα ανελέητο χτύπημα προς τον τρόπο που – ίσως και όλες – οι αμερικανικές κυβερνήσεις πούλησαν τους πολέμους τους για να φέρουν χρήμα και να διατηρήσουν την εξουσία στα σύνορά τους, τη στιγμή που κάποιοι άλλοι πολίτες μεταμορφώνονταν σε άμορφες μάζες από κρέας σε κάθε κομμάτι γης του πλανήτη.

Συγκλονιστικές, σχεδόν «αποχρωματισμένες», οι σκηνές μάχης απογυμνώνουν κάθε αντι-πολεμική διάσταση, διαγράφουν την πορνεία του αίματος που είχαν οι αντίστοιχες εικόνες του Στίβεν Σπίλμπεργκ στον «Στρατιώτη Ράιαν» (1998) και σου λένε ένα ηχηρό «ΟΧΙ», δείχνοντας με το δάχτυλο ποια είναι τα πραγματικά βαμμένα με αίμα χέρια. Δυστυχώς, στα flashback του τελευταίου μέρους του φιλμ, ο Ίστγουντ θυμάται πως μιλά για τη δική του πατρίδα και επιχειρεί να προστατεύσει τους ήρωές του, να τους κλείσει τα μάτια με ήθος αντρίκιο, για τον μεγάλο, τελευταίο «ύπνο». Εάν απουσίαζε όλη αυτή η δικαιολογία για να μας πείσει για την ακεραιότητα του ατομικισμού απέναντι στο κρατικό «παζάρι», θα μιλούσαμε για κάτι εξαιρετικά σπουδαίο. Αλλά, ήταν πολλά τα σκάγια, «πατριώτη»…