του Δημήτρη Κολιοδήμου

Στην οθόνη, τον Αλέξη Δαμιανό τον είχαμε πρωτογνωρίσει ως ηθοποιό, στη μικρού μήκους ταινία «Ο Κλέφτης» (1965) του Παντελή Βούλγαρη. Στη συνέχεια, τον είδαμε ξανά στα φιλμ «Ο Φόβος» του Κώστα Μανουσάκη και «Σύντομο Διάλλειμα» του Ντίνου Κατσουρίδη. Αμφότερα γυρισμένα την ίδια χρονιά που έγινε γνωστός ως σκηνοθέτης κι ο ίδιος, με το τρίπτυχο δράμα του «Μέχρι το Πλοίο» (1966). Σπονδυλωτό έργο για την οδυνηρή μοίρα των φτωχών και εξαθλιωμένων Ελλήνων, που ήταν αναγκασμένοι να φύγουν μακριά στα ξένα, όντας αδύνατον να στεριώσουν και στα ορεινά και στα πεδινά, και στο χωριό και στην πόλη.

Ο ακριβόλογος ρεαλισμός είναι το μεγάλο προσόν αυτής της ταινίας, που (πέντε χρόνια αργότερα) είναι ξανά παρών στην «Ευδοκία» (γνωστή και με τον τίτλο «Το Κορίτσι του Στρατιώτη»). Μαζί και πάλι με την ανέχεια, μαζί και πάλι με τον ερωτικό πόθο, μαζί και πάλι με μία εικαστική αυστηρότητα, μαζί αυτή τη φορά με την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο και τη βία που αυτή εμπεριέχει και την συνοδεύει. Παρούσες ξανά η αναζήτηση της ευτυχίας και η φυγή προς το όνειρο, μόνιμο και παντοτινό καταφύγιο όλων των απόκληρων της κοινωνίας που αποζητούν μία θέση στον ήλιο.

Η πλοκή, ακατέργαστη και σχηματική κι εδώ, δεν μετατοπίζεται από το βουνό στον κάμπο κι από κει στη μεγαλούπολη. Διαδραματίζεται σε κάποια κωμόπολη της ελληνικής υπαίθρου, στις παρυφές της οποίας φιλοξενείται μία στρατιωτική βάση. Και περιστρέφεται γύρω από τον παράφορο έρωτα μιας ατίθασης πόρνης (Μαρία Βασιλείου) κι ενός νεαρού λοχία (Γιώργος Κουτούζης). Δύο ανθρώπων απλών και ταπεινών, αλλά και δύο τραγικών χαρακτήρων, η «εξέγερση» των οποίων αμφισβητεί την καθεστηκυία τάξη και το κοινωνικό status. Γι’ αυτό και ο περίγυρος αντιδρά βίαια και κατασταλτικά, όπως συμβαίνει πάντα σε περιπτώσεις σαν κι αυτές.

Η «Ευδοκία» είναι μία από τις ταινίες – ορόσημα του κινηματογράφου μας, με δύο ερασιτέχνες στους πρωταγωνιστικούς ρόλους, που είχε κάνει πρεμιέρα με περικοπές από τη λογοκρισία της εποχής. Και ο Δαμιανός είχε έρθει αντιμέτωπος με μία μήνυση του Τζέιμς Πάρις για… διασυρμό του Ελληνικού Στρατού! Το 1986, στην πρώτη ψηφοφορία της Πανελλήνιας Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου, είχε αναδειχθεί «καλύτερη ελληνική ταινία όλων των εποχών», πριν από τον «Δράκο» (1956), ο οποίος την ξεπέρασε, υποβιβάζοντάς την στη δεύτερη, δύο δεκαετίες αργότερα, το 2006, στην επόμενη ψηφοφορία των μελών της ΠΕΚΚ. Στην τρίτη ψηφοφορία των Ελλήνων κριτικών κινηματογράφου, το 2016, καμία από τις δύο αυτές ταινίες δεν φιγουράρει στην πρώτη δεκάδα! Σημεία των καιρών.