του Νίκου Παλάτου

Η θνητότητα δεν δημιουργεί ευχάριστες σκέψεις. Παρ’ όλα αυτά (ή ίσως εξαιτίας αυτού), οι λογής λογής προβληματισμοί σχετικά με την ύπαρξη ή όχι της μετά θάνατον ζωής έχουν εμπνεύσει πολυάριθμες κωμωδίες. Η πλειονότητα εξ αυτών διαθέτει ένα παρόμοιο μοτίβο, σύμφωνα με το οποίο οι βασικοί χαρακτήρες του δράματος βρίσκονται παγιδευμένοι σ’ ένα είδος αβεβαιότητας, μέχρι να καθοριστεί ο απαρέγκλιτος δρόμος που θα κληθούν ν’ ακολουθήσουν. Η συνειδητοποίηση ότι ακόμα και στον άλλο κόσμο οι μηχανισμοί της γραφειοκρατίας δεν σε αφήνουν σε ησυχία, καλώντας σε να αναστοχαστείς τη ζωή σου (καθώς οφείλεις είτε να κρίνεις είτε να κριθείς μέσω μιας σειράς υπαρξιακών αποφάσεων που αφορούν το… μέλλον σου), ορίζει ένα καταστασιακό rom-com παρεξηγήσεων με στόχο έναν κάποιο λυτρωτικό εξαγνισμό.

Το έκανε στο παρελθόν ο Ερνστ Λιούμπιτς στο «Ο Ουρανός ας Περιμένει» (1943), βάζοντας έναν γυναικά να εξομολογείται τις αμαρτίες του προκειμένου ν’ αποφύγει το καθαρτήριο. Στο «Ζήτημα Ζωής και Θανάτου» (1946) των Μάικλ Πάουελ και Έμερικ Πρεσμπέργκερ, ένας θανάσιμα τραυματισμένος πιλότος δικάζεται στους ουρανούς προκειμένου να κερδίσει μια δεύτερη, θνητή ευκαιρία. Στο πιο πρόσφατο «Υπερασπίζοντας τη Ζωή μας» (1991) του Άλμπερτ Μπρουκς, άτυχος διαφημιστής αναμένει το μέλλον του σε μεταθανάτιο σταθμό επιβίβασης, γνωρίζοντας για πρώτη φορά τον αγνό έρωτα. Όλες αυτές τις ταινίες δεν καταπιάνονται απλά και μόνο με το αιώνιο ερώτημα για το… τι μας περιμένει (;) μετά θάνατον, αλλά λειτουργούν ως σφραγίδα επιβεβαίωσης για το ένα και μοναδικό πράγμα που μετρά στη ζωή πριν τον θάνατο: την αγάπη.

Ο Λάρι και η Τζόαν πεθαίνουν ο ένας μετά τον άλλον, έχοντας περάσει μαζί εξήντα πέντε ευτυχισμένα χρόνια έγγαμου βίου. Η μετά θάνατον ζωή αποδεικνύεται (μάλλον) κομματάκι διαφορετική από αυτό που φαντάζονταν, καθώς μοιάζει με μία ατελείωτη γιορτή όπου μπορείς ν’ απολαύσεις δίχως έγνοιες ό,τι τραβά η ψυχή σου. Άλλωστε, οι αιωνιότητες είναι άπειρες, με θεματικές που καλύπτουν όλα τα γούστα (από παντοτινά χιονισμένα βουνά και ηλιόλουστες παραλίες, μέχρι την εποχή της Βαϊμάρης, εν τούτοις, πλήρως απαλλαγμένης από… τους Ναζί). Η επιλογή δεν θα έπρεπε ν’ αποτελεί πρόβλημα για το χαρούμενο ζεύγος, πλην όμως, ο Λουκ, πεσόντας του πολέμου της Κορέας και πρώτος σύζυγος της Τζόαν, την περιμένει καρτερικά επί εξήντα επτά συναπτά έτη προκειμένου να διαλέξουν αιωνιότητα παρέα, αναπληρώνοντας έτσι τον χρόνο που τους στέρησε ο πρόωρος θάνατός του.

Ο νεαρός Ιρλανδός σκηνοθέτης Ντέιβιντ Φρέιν στήνει μία καθαρόαιμη κομεντί ερωτικού τριγώνου, που μοιάζει να έρχεται από screwball εποχές σπινθηροβόλας ατάκας, παρεξηγήσεων κι ευρημάτων (εσείς, δηλαδή, εάν μπορούσατε, δεν θα θέλατε να έχετε τον Ντιν Μάρτιν να τραγουδά για πάρτη σας;). Το περιβάλλον του «Για Πάντα;», όπου οι ψυχές καλούνται να επιλέξουν την αιωνιότητά τους, μοιάζει με μείγμα εκθεσιακού σκηνικού και lifestyle περιοδικού της δεκαετίας του ’50, με χαμογελαστούς πωλητές να… ξεφυτρώνουν από παντού προμοτάροντας τη δική τους, ενδεδειγμένη agenda της αιώνιας ευτυχίας. Πινακίδες, περίπτερα, φωτεινά χρώματα κι ένα πλήθος κόσμου, που έχοντας επιστρέψει στην ηλικία της πιο ευτυχισμένης του στιγμής αδημονεί (φαινομενικά) για τον επόμενο, αιώνιο σταθμό του. Η Τζόαν, εν προκειμένω, έχει να επιλέξει ανάμεσα στη φρεσκάδα του Λουκ και την οικειότητα του Λάρι. Ο πρώτος εμπεριέχει την υπόσχεση εκείνου που θα μπορούσε να συμβεί, ενώ ο δεύτερος τη βεβαιότητα αυτού που έχει ήδη συμβεί. Για τον μεν θρήνησε, ο δε τη βοήθησε να ξεπεράσει τον θρήνο της. Ο ένας την θυμάται όταν έσφυζε από ξεγνοιασιά, ο άλλος τη γνώρισε όταν είχε κλειστεί στον εαυτό της. Στο ζύγι της αγάπης όλα μετράνε, εν τούτοις, η… γραφειοκρατία είναι αμείλικτη. Μία αίτηση δικαιούσαι στο «δικαστήριο» του άλλου κόσμου και ό,τι γράφει δεν ξεγράφει!

Καθώς το φρενήρες χιουμοριστικό ξεκίνημα παραχωρεί τη θέση του σε μία κατά τι δραματική κλιμάκωση, το «Για Πάντα;» ξεχειλίζει από συναίσθημα, αποκαλύπτοντας οξυδερκείς σκέψεις περί αγάπης και χρόνου. Δεν αφορά κατά πόσο υπάρχει ζωή μετά θάνατον, αλλά το τι απομένει από εμάς όταν ο χρόνος παύει να έχει σημασία. Είναι άραγε και η αγάπη «θνητή», με σαφές σημείο αρχής και τέλους; Η ευτυχία είναι κάτι που βιώνουμε ή κάτι που αποσπασματικά γνωρίζουμε; Οι αναμνήσεις μας, ευχάριστες ή δυσάρεστες, αποτελούν ασφαλές κριτήριο για τις μελλοντικές μας αποφάσεις ή… ό,τι βρέξει ας κατεβάσει; Δίχως κηρύγματα, με χιούμορ και ζωντάνια, αλλά και μία γλυκανάλατη ροπή προς την ελαφρότητα (όπως ενίοτε προστάζει το είδος της κομεντί), το φιλμ προσεγγίζει τα ερωτήματα που θέτει παραμένοντας σταθερά προσγειωμένο στους ουρανούς της φιλοσοφικής ενδοσκόπησης και του αστείρευτου σαρκασμού. Και της αναζήτησης της αγάπης, φυσικά.