του Ηλία Φραγκούλη

Θαυμαστής από χρόνια του βιβλίου «Το Τσεκούρι» του Ντόναλντ Γουέστλεϊκ, ο Τσαν-Γουκ Παρκ ονειρευόταν να σκηνοθετήσει την κινηματογραφική του μεταφορά, μα τον πρόλαβε ο Κώστας Γαβράς με το ομώνυμο φιλμ του 2005. Χωρίς να μπορώ (ή να θέλω) να κρίνω το πως μεταχειρίστηκαν το βιβλίο οι δύο σκηνοθέτες, καθώς δεν το έχω διαβάσει, ομολογώ πως μου έκανε εντύπωση το πόσο διαφορετικές είναι αυτές οι δύο ταινίες. Κι αυτό δεν βασίζεται τόσο στο θέμα της πολιτισμικής τους ταυτότητας.

Το «Τσεκούρι» του Γαβρά είναι ένα κάτω του μετρίου φιλμ, προερχόμενο από μία ελάχιστα δημιουργική περίοδο του σκηνοθέτη, στο οποίο ο χιουμοριστικός κυνισμός της ιστορίας δεν καταφέρνει να συντονιστεί λειτουργικά με το ύφος της αφήγησης. Γνωρίζοντας τα φιλμικά συστατικά που κεντρίζουν το ενδιαφέρον του Τσαν-Γουκ Παρκ, αισθάνθηκα πως το «Καμία Άλλη Επιλογή» ήρθε καλύτερα στα μέτρα του, όμως, ένα κάποιο μούδιασμα με συνόδευσε σε τούτα τα (αχρείαστα σε διάρκεια) 139 λεπτά θέασης της ταινίας, που (έστω) βρίσκουν τον δημιουργό σε επανάκτηση της φόρμας του, ύστερα από το χαοτικά αποπροσανατολιστικό «Απόφαση Φυγής» (2022).

Ο ήρωας είναι ένας ενήλικας άνδρας και οικογενειάρχης που έχει τοποθετήσει την ύπαρξή του μέσα σ’ ένα πλαίσιο ασφάλειας το οποίο πιστεύει πως είναι αδιαπραγμάτευτο. Όταν μένει άνεργος και, σταδιακά, αποδεικνύεται ανίκανος να κρατήσει τον ρόλο του πετυχημένου και ικανού πάτερ φαμίλια, αμφισβητείται η αξιοπρέπειά του και η ψυχολογία του πολιορκείται από υπαρξιακές κρίσεις που τον «ευνουχίζουν» όλο και πιο βαθιά. Κατόπιν ενδελεχούς έρευνας σχετικά με τον ντόπιο ανταγωνισμό στον επαγγελματικό του κλάδο (την παραγωγή προϊόντων χάρτου) κι αφού έχει εντοπίσει την εταιρεία στην οποία μπορεί να υπάρξει μία θέση όπου τα προσόντα του θα αναδειχθούν, αποφασίζει να εκτοπίσει τα υπόλοιπα βιογραφικά που θα μπορούσαν να του φάνε τη δουλειά με τρόπους… δολοφονικούς!

Αυτό που μάλλον έχει ξεχάσει (εδώ και καμιά δεκαετία…) ο Τσαν-Γουκ Παρκ είναι η δραματουργική οικονομία. Αν και τα παραδείγματα των αντίπαλων έχουν μειωθεί εδώ (σε σχέση με την ταινία του Γαβρά), η δομή του σεναρίου δεν αποφεύγει την πολυπλοκότητα και ένα παράδοξο μείγμα υποπλοκών, που κάνουν τον δημιουργό να μεταπηδά από την τραγωδία στην κωμωδία με μια αμφιλεγόμενη αυτοπεποίθηση. Προσθέτοντας την «κόντρα» μ’ ένα περιβάλλον κουλτούρας που σίγουρα παραμένει ξένο για εμάς (μιας και δεν ταυτίζεται τόσο με τη δυτική ιδιοσυγκρασία), ο θεατής θα βρεθεί αντιμέτωπος με απότομες μετατοπίσεις τόνου που (επιπλέον) ασκούν μομφή στο όλο κοινωνικό πλαίσιο του έργου. Το αποτέλεσμα κάπου γίνεται άβολο.

Το «Καμία Άλλη Επιλογή» μπορεί να μοιάζει με μία όχι ακριβώς απλοϊκή μαύρη κωμωδία για την εργασιακή ανασφάλεια, εξελίσσεται σε μία σκληρή κοινωνικοψυχολογική εξέταση της απώλειας της αξιοπρέπειας στον σύγχρονο κόσμο και κάπου παρεκτρέπεται σε φάρσα χαρακτήρων που απέχουν από την πραγματικότητα. Υπερτερούν, βέβαια, οι στιγμές όπου το φιλμ σχολιάζει με ευστοχία τον αδυσώπητο ανταγωνισμό και την παράνοια της «εργασιακής κανονικότητας», δίνοντας ανθρώπινο βάθος στα πρόσωπα και αποφεύγοντας κάθε διδακτική ρητορική. Το χιούμορ και η βία, όμως, ενίοτε συγκρούονται τόσο εκκεντρικά και φωνακλάδικα, που αποδυναμώνουν τα μηνύματα του έργου.

Ο Τσαν-Γουκ Παρκ κρίνει την απανθρωπιά της «λογικής» του ανταγωνισμού σ’ έναν κόσμο… αυτοκτονικής αυτοματοποίησης και αποξένωσης (στο τόσο ανησυχητικά εκσυγχρονισμένο φινάλε του δικού του «Τσεκουριού») με ανισόρροπα καυστικούς τόνους ειρωνείας και υπερβολής που δεν δικαιώνουν απόλυτα το ζητούμενο των (κάθε λογής) διαφορετικών μορφών υπαρξιακής απώλειας. Τουλάχιστον, τοποθετείται σε σωστή τροχιά για να ξαναβρεί τον παλιό, καλό του εαυτό. Με αγάπη το λέω.