του Ηλία Φραγκούλη

Εξαιρετική περίπτωση σκηνοθέτη, ο Ντενί Βιλνέβ δεν παθιάζεται τόσο με τη φόρμα της δουλειάς του όσο με την εξερεύνηση της κινηματογραφικής αφήγησης και του πόσο μπορεί να ανατραπεί ή να επαναπροσδιοριστεί αυτή. Τα πιο γνωστά έργα της φιλμογραφίας του, το «Μέσα από τις Φλόγες» (2011) και το «Prisoners» (2013), το οποίο γύρισε λίγο πριν απ’ το «Enemy», δεν έχουν ιδιαίτερες συγγένειες μεταξύ τους, πέραν κάποιου δραματικού, ψυχολογικού στοιχείου, που ξεδιπλώνεται γύρω από το μοτίβο της οικογένειας. Το «μοτίβο» είναι η λέξη κλειδί και σε τούτο το φιλμ, που, όμως, απέχει… έτη φωτός από τις προηγούμενες ταινίες του Βιλνέβ, επιδεικνύοντας μια σαφώς μεγαλύτερη ανάγκη τού σκηνοθέτη να πειραματιστεί πέρα από το mainstream, χωρίς αυτό να σημαίνει πως το εγχείρημα επιτυγχάνει ολοκληρωτικά.

Στο αρκετά συχνά αλλόκοτα κινηματογραφημένο Τορόντο, με αυστηρότητα στον έλεγχο της απεικόνισης του urban τοπίου, δίχως φουτουριστικές υπόνοιες, αλλά με έμφαση στο industrial και ελαφρώς αφιλόξενο σκηνικό των πανύψηλων κτιρίων, οι ζωές του Άντονι και του Άνταμ κινούνται σε ένα παράλληλο μοτίβο επανάληψης, σχεδόν καθημερινά, δίχως συναρπαστικές «μεταλλάξεις» στην καθημερινότητά τους. Ο ένας διδάσκει τη σημασία της στέρησης μορφωτικού επιπέδου σε δικτατορικές κοινωνίες (στοιχείο που δε βρίσκει την απόλυτη σύνδεση με την πιο εσωτερική φιλοσοφία του φιλμ), επιστρέφει σπίτι, κάνει σεξ με τη σύντροφό του, διορθώνει γραπτά των μαθητών του και πάλι απ’ την αρχή, σαν σε μια ασταμάτητη λούπα. Ο άλλος, ηθοποιός το επάγγελμα, σκοτώνει το χρόνο του σε εκτός πλάνου ασχολίες, μάλλον χωρίς κάποια συγκεκριμένη δουλειά σε αυτή τη χρονική φάση, περιμένοντας τον ερχομό ενός παιδιού, στη συντροφιά της έξι μηνών εγκύου συζύγου του. Η διάδραση της «εισβολής» τού ενός άνδρα στον κόσμο του άλλου, θα προκαλέσει εντάσεις που το σκηνοθετικό ύφος του Βιλνέβ υπηρετεί με τονισμούς στο sound design, τη μουσική και έναν ρυθμό που σε πνίγει σα θηλειά, ακόμη κι όταν η δράση στην ουσία είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Αυτό κι αν θέλει ταλέντο για να πετύχει…

Το μυαλό του θεατή θα μπει στο trip να αναλύσει ή να εξηγήσει ορθολογιστικά τα τεκταινόμενα, με το πιθανότερο σενάριο να θέλει τους δύο άνδρες να είναι δίδυμα αδέλφια που κάποιος χώρισε μετά τη γέννα (εδώ μπαίνει και η Ιζαμπέλα Ροσελίνι στο ρόλο της μητέρας), όμως, η εισαγωγική, τελετουργική σεκάνς ενός sex club γεμάτο από ηδονοβλεψίες – πελάτες οι οποίοι ερεθίζονται στη θέα μιας γυναίκας που αυνανίζεται ή μιας άλλης που ακουμπά με το ψηλοτάκουνό της μια ολοζώντανη ταραντούλα, με τον έναν από τους δύο κεντρικούς ήρωες να παρακολουθεί επίσης, δηλώνει εξαρχής το flirt του Βιλνέβ με κάτι το αινιγματικό, το αμαρτωλό ίσως και, τελικά, το αναπάντητο. Άλλωστε, όπως μας προειδοποιεί και το αρχικό motto: «Το χάος αποτελεί ένα σύστημα το οποίο ακόμη δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί».

Η εξέλιξη της πλοκής μπλέκει τις αναζητήσεις στο υποσυνείδητο του Άντονι και του Άνταμ με έναν τρόπο που παραπέμπει στις πιο ερμητικά κλειστές και «νοσηρές» ταινίες του Ρομάν Πολάνσκι, αγγίζοντας ενίοτε και την αρρωστημένη κλινικότητα του πρώιμου Ντέιβιντ Κρόνενμπεργκ. Ενώ, πιθανότατα, εσείς θα ελπίζατε σε κάτι πιο θριλερικό ή χιτσκοκικό. Η πρόθεση, φυσικά, δεν είναι τέτοια εδώ. Γι’ αυτό και ο μεγαλύτερος εχθρός του «Enemy» είναι, με τον πιο παράδοξο τρόπο, ο… ίδιος του ο εαυτός. Η αδυναμία να στραφεί προς αυτόν και να τολμήσει να ζητήσει απαντήσεις, γύρω από το διχασμό, την κρίση της συμβίωσης, ψυχοσεξουαλικά πεδία και ένστικτα ζήλειας και εκδίκησης, στερούν από το φιλμ την απογείωση μιας εμπειρίας που ξεκίνησε με γερά θεμέλια για να καταρρεύσει στο βωμό τής «παραξενιάς».