του Νίκου Παλάτου

«Μα πως πήρε την κεφαλιά ο Μαραντόνα; Αυτός είναι κοντός»! Η απορία του πατέρα μου καθώς παρακολουθούσαμε τον προημιτελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1986, ανάμεσα στην Αργεντινή και την Αγγλία, αν μη τι άλλο ήταν εύλογη. Οι άμεσες διαμαρτυρίες των Άγγλων παικτών προς τον Τυνήσιο διαιτητή του αγώνα, χειρονομώντας πως ο Ντιέγκο είχε «καρφώσει» την μπάλα σαν βολεϊμπολίστας, ενίσχυε τις βάσιμες υποψίες πως κάτι παράξενο είχε συμβεί. Το replay από την κάμερα που βρισκόταν στο ύψος της μεγάλης περιοχής ελάχιστες αμφιβολίες άφηνε. Στο πεντηκοστό πρώτο λεπτό του match Αργεντινή – Αγγλία, ο Θεός εμφανίστηκε στην στάδιο Αζτέκα… βάζοντας το χέρι του! Λίγο αργότερα, στο πεντηκοστό πέμπτο, εμφανίστηκε και ο… Διάβολος, ντριμπλάροντας με άνεση την εμβρόντητη αγγλική άμυνα πριν στείλει την μπάλα για δεύτερη φορά στα δίχτυα της. Κάποιοι ισχυρίζονται πως η σειρά εμφάνισης των υπερφυσικών φαινομένων ήταν αντίστροφη, διότι ο Διάβολος είναι αυτός που κλέβει και ο Θεός εκείνος που σαγηνεύει. Κατά γενική παραδοχή, όμως, το χέρι ήταν του Θεού. Ως εκ τούτου, το πόδι δεν μπορούσε παρά να ήταν του Διαβόλου.

Το «The Match» δεν επιχειρεί μια απλή αθλητική ανασκόπηση ενός ποδοσφαιρικού αγώνα που έμεινε στην Ιστορία. Το αργεντίνικο σκηνοθετικό δίδυμο των Χουάν Καμπράλ και Σαντιάγκο Φράνκο παραδίδουν ένα οπερατικού στυλ ιστορικό ντοκιμαντέρ, οι βάσεις του οποίου πατούν στο μοτίβο της… αρχαιοελληνικής τραγωδίας! Σύμφωνα με τη συγκεκριμένη οπτική, η σέντρα του αγώνα δεν δόθηκε εκείνο το μεσημέρι της 22^ας Ιουνίου του 1986 στο Μεξικό, αλλά διακόσια και πλέον χρόνια πριν, όταν ο καπετάνιος του Βασιλικού Ναυτικού Τζον Μπάιρον προσέγγισε κάτι νησιά του Νότιου Ατλαντικού, τα ονόμασε Φώκλαντ και τα δώρισε στον Βασιλιά Γεώργιο Γ΄, ανοίγοντας (εν αγνοία του) μία αντιδικία μεταξύ δύο κρατών η οποία αφενός θα κρατούσε για πάντα κι αφετέρου δεν θα περιοριζόταν μόνο στο πολιτικό πεδίο. Δύο ολόκληρους αιώνες μετά το γεγονός αυτό και μόλις τέσσερα χρόνια πριν το «The Match», η Αργεντινή είχε υποστεί μια ταπεινωτική ήττα από την Αγγλία στον Πόλεμο των Φώκλαντ. Εκατοντάδες νεαρά παιδιά θυσιάστηκαν στον βωμό της εθνικιστικής παράνοιας της Χούντας του Λεοπόλντο Γκαλτιέρι και της αδυσώπητης πυγμής της Μάργκαρετ Θάτσερ. Για τον πρώτο, ο πόλεμος αποδείχτηκε η ταφόπλακα του καθεστώτος του. Για τη δεύτερη, τα Φώκλαντ της πρόσφεραν ανέλπιστη σανίδα (εκλογικής) σωτηρίας.

Όταν, λοιπόν, οι Αργεντινοί ποδοσφαιριστές παρατάχθηκαν απέναντι στους Άγγλους, το βάρος που έπεφτε στους ώμους των παικτών δεν ήταν μόνο αθλητικό, αλλά σχεδόν υπαρξιακό. Οι Καμπράλ και Φράνκο αποφεύγουν την δημιουργία εύκολων εντυπώσεων μέσω μιας αντιπαράθεσης «χουλιγκανικού» τύπου, εστιάζοντας στην καθαρή, ανθρώπινη τραγωδία. Χάρη στο αριστουργηματικό μοντάζ και το σπάνιο αρχειακό υλικό, οι δύο σκηνοθέτες συνδέουν τις σκληρές μονομαχίες του αγώνα με το βουβό κλάμα των μανάδων στο Μπουένος Άιρες και την παγωμένη σιωπή των χαρακωμάτων του Νότιου Ατλαντικού, κοιτάζοντας πέρα από τις τέσσερις γραμμές του γηπέδου, εκεί όπου η μπάλα συναντά το ιστορικό πεπρωμένο. Αμφότερες οι αθλητικές και ιστορικές όψεις του «The Match» διανθίζονται από την ευρύτερη pop κουλτούρα της εποχής, συνδέοντας τη μοίρα της αναμέτρησης είτε με τις τρελές τακτικές προετοιμασίας και τα απίθανα γούρια του Αργεντίνου προπονητή Κάρλος Μπιλάρδο (τα δεύτερα περιείχαν μέχρι και… Μπόνι Τάιλερ), είτε με τις συναυλίες που έδωσαν οι Queen στις αρχές της δεκαετίας του ‘80 στην αργεντίνικη πρωτεύουσα!

Η ικανότητα του ντοκιμαντέρ να δημιουργεί συναίσθημα μέσα από την αντίθεση απογειώνεται από τις on camera εξομολογήσεις των βετεράνων παικτών των εθνικών ομάδων της Αργεντινής και της Αγγλίας, οι οποίοι διηγούνται όχι μόνο το πώς έζησαν οι ίδιοι τον αγώνα, αλλά ρίχνουν φως και σε άγνωστες πτυχές από τα πολλά και διάφορα που προηγήθηκαν αυτού (και τα οποία ενίοτε πηγαίνουν έως και αρκετά χρόνια πίσω). Ειδικότερα, οι Χόρχε Βαλντάνο και Γκάρι Λίνεκερ εμφανίζονται όχι ως οι (κάποτε) αντίπαλοι ενός μνημειώδους αγώνα, αλλά ως δύο παλαίμαχοι οι οποίοι σημαδεύτηκαν για πάντα από κάτι τόσο μοναδικό που σχεδόν γίνεται τρομακτικό και που αμφότεροι είχαν την τύχη να το βιώσουν εκ των έσω. Τα ενενήντα λεπτά ενός ποδοσφαιρικού αγώνα μικρή σημασία έχουν στην προκειμένη. Αυτό που μετρά στο «The Match» είναι το τετράλεπτο εκείνο όπου ο Θεός και ο Διάβολος αποφάσισαν να κάνουν μια σπάνια, ταυτόχρονη εμφάνιση στο λιοπύρι του Σταδίου Αζτέκα. Πρώτα με το χέρι κι έπειτα με το πόδι ξόρκισαν τα φαντάσματα του παρελθόντος, αποδίδοντας μια ιδιότυπη ποιητική δικαιοσύνη η οποία συμπύκνωσε την Ιστορία δύο αιώνων. Όμοιά της δεν είχε εμφανιστεί ποτέ έως τότε – και ουδέποτε θα εμφανιστεί ξανά εντός των τεσσάρων γραμμών ενός αγωνιστικού χώρου…