του Νίκου Παλάτου

Έπειτα από δύο κολλητές εμπορικές και καλλιτεχνικές αποτυχίες («Agora» και «Σκοτεινή Ανάμνηση»), οι οποίες ουδόλως μπόρεσαν να κεφαλοποιήσουν το βραβείο ξενόγλωσσου Όσκαρ για το «Η Θάλασσα Μέσα μου» (2004), ο Αλεχάντρο Αμενάμπαρ πήρε τον δρόμο της επιστροφής στην Ισπανία, πιάνοντας να ξεφυλλίζει την Ιστορία του τόπου όπου μεγάλωσε (μιας και είναι γεννημένος στη Χιλή). Πρώτα καταπιάστηκε με τον ισπανικό εμφύλιο στο «Όσο Κρατά ο Πόλεμος» (2019), για να έρθει τώρα η σειρά του σπουδαιότερου (ίσως) Ισπανού συγγραφέα Μιγκέλ ντε Θερβάντες. «Ο Αιχμάλωτος» δεν αποτελεί περίπτωση τυπικού βιογραφικού φιλμ, αλλά επικεντρώνει σε μια συγκεκριμένη και μάλλον άγνωστη περίοδο από τα νεανικά χρόνια του κεντρικού ήρωα, τα οποία προηγήθηκαν της συγγραφικής του καριέρας. Ως εγχείρημα κρίνεται φιλόδοξο και ως αποτέλεσμα αξιοπρεπές, όχι όμως ικανό να επαναφέρει τον Ισπανό σκηνοθέτη στις μέρες δόξας των πρώτων χρόνων του 21^ου αιώνα.

Αν και αποτελούσε μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, το Αλγέρι του 16^ου αιώνα ήταν ουσιαστικά αυτόνομο. Οι πειρατείες έστεκαν ως η βασική πηγή οικονομικής δραστηριότητας της πόλης, με τη στρατηγική της θέση στη Μεσόγειο να προσφέρει… πολλαπλά πλεονεκτήματα στον συγκεκριμένο τομέα. Ένας από τους εκατοντάδες Χριστιανούς που αιχμαλωτίστηκαν από τους Βερβερίνους πειρατές κατά τις άπειρες επιδρομές τους στις γαλέρες που έπλεαν στην περιοχή ήταν ο στρατιώτης (ακόμα) Θερβάντες, καθώς επέστρεφε τραυματισμένος στην πατρίδα του, έχοντας πολεμήσει στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου. Όντας φυλακισμένος, γρήγορα αντιλήφθηκε ότι οι τρόποι με τους οποίους θα μπορούσε να απελευθερωθεί από τη βαρβαρότητα του εγκλεισμού ήταν τρεις: είτε με καταβολή λύτρων από την οικογένειά του (ή τον οποιονδήποτε πρόθυμο να πληρώσει το αντίτιμο που όριζε ο Πασάς), είτε να προσηλυτιστεί τον Ισλαμισμό, είτε… να αποδράσει. Στην περίπτωσή του, τα δύο πρώτα δεν έπαιζαν ως ενδεχόμενα (το ένα λόγω οικογενειακής πενίας, το άλλο λόγω Πίστης), οπότε δεν του έμενε παρά να δοκιμάσει το τρίτο (κάτι που στην πραγματικότητα επιχείρησε τέσσερις φορές).

Τα ανωτέρω ιστορικά γεγονότα ο (και σεναριογράφος) Αμενάμπαρ τα χρησιμοποιεί ως βάση, μπολιάζοντάς τα με στοιχεία που αν δεν αποτελούν εξ ορισμού μυθοπλασία (όπως είναι και το πλέον πιθανό), είναι βέβαιο πως δεν έχουν καταγραφεί ως αληθινά συμβάντα. Σύμφωνα, λοιπόν, με το στόρι του φιλμ, προκειμένου να κρατήσει το ηθικό των συγκρατούμενών του ψηλά, ο Θερβάντες αρχίζει να τους διηγείται φανταστικές ιστορίες ηρωισμού και ερωτικών παθών, κάτι που κάνει τον Πασά να δείξει ενδιαφέρον για εκείνον. Καλώντας τον καθημερινά στα διαμερίσματά του, προκειμένου να ψυχαγωγεί με τις αφηγήσεις του αποκλειστικά την αφεντιά του, αναπτύσσεται μεταξύ τους μια παράξενη σχέση η όποια δείχνει να άπτεται τόσο κάποιων λανθανόντων φιλοσοφικών αναζητήσεων, όσο και σεξουαλικών.

Η ελευθεριότητα της μυθοπλασίας προσφέρει την ευκαιρία στον Ισπανoχιλιανό auteur να εξερευνήσει τις έννοιες της καταπίεσης και της ταυτότητας σ’ έναν εχθρικό κόσμο (και σε μία εποχή όπου η κοινωνία έστελνε την ομοφυλοφιλία στο πυρ το εξώτερον), προσπαθώντας να συνδέσει τα θέματα αυτά με τις συντηρητικές πρακτικές του παρόντος. Παράλληλα, έχει πάντα κατά νου το «επικό» σινεμά του παλιού Χόλιγουντ, αλλά και την παιχνιδιάρικη διάθεση να μπλέξει φαντασία με πραγματικότητα, επιχειρώντας να εντοπίσει τις πηγές έμπνευσης των κατοπινών έργων του Θερβάντες. Όλα αυτά αποδεικνύονται ιδιαίτερα δύσκολα στον χειρισμό τους, πόσω μάλλον όταν ο Αμενάμπαρ γνωρίζει πως έχει καταπιαστεί με ένα σημαίνον πρόσωπο του ισπανικού πολιτισμού, το οποίο δεν σηκώνει κανενός είδους «πειραματισμούς». Η ταινία… μέσα στην ταινία, με τις παραβολές που δημιουργεί, αποδεικνύεται πιο συναρπαστική από τα γεγονότα του παρόντος χρόνου, καθώς τα τελευταία βυθίζονται σταδιακά σ’ ένα διεκπεραιωτικό καταστασιακό. Ο πλούτος της παραγωγής όπως και τα γυρίσματα σε φυσικούς χώρους κάστρων της Ισπανίας γεμίζουν το μάτι, καταφέρνοντας (μέχρι ενός σημείου) να ισοσταθμίσουν την έλλειψη οποιουδήποτε σασπένς σχετικά με την τύχη του «Αιχμαλώτου». Άλλωστε, όλοι θαρρώ γνωρίζουν πως ο Θερβάντες γλίτωσε από τη φυλακή του Αλγερίου, γράφοντας λίγα χρόνια μετά (μεταξύ άλλων) τον περίφημο «Δον Κιχώτη». Οι δύο (και πλέον) ώρες διάρκειας, για να φτάσουμε στην συγκεκριμένη κατακλείδα, ήθελαν ένα κάποιο τριμάρισμα για να δείχνουν πιο δελεαστικές.