του Νίκου Παλάτου

Υπάρχουν ταινίες που χωρίς να είναι κακές (με την πολύ στενή έννοια του όρου), είναι καταδικασμένες να αφορούν μόνο το κοινό της χώρας παραγωγής τους, καθώς τα θέματα με τα οποία καταπιάνονται δεν έχουν τη δύναμη να «μιλήσουν» σε μη ντόπιους θεατές. Το ισπανικό «Το 47» αποτελεί (κατά τη γνώμη μου) ακριβώς τέτοια περίπτωση. Κι αν θέλω να γίνω περισσότερο αφοριστικός, τότε τολμώ να πω πως αφορά τους κατοίκους της Βαρκελώνης – και μόνο αυτούς!

Τα μεσαία χρόνια του 20ου αιώνα ήταν δύσκολα για την Ισπανία, εξαιτίας (ασφαλώς) του σκληρού Εμφυλίου Πολέμου. Ο Δεύτερος Παγκόσμιος που ακολούθησε διόλου βοήθησε στην ευημερία του λαού, κάτι που ώθησε χιλιάδες ανθρώπους από νότιες περιοχές της χώρας (όπως η Ανδαλουσία και η Εστρεμαδούρα) να κατευθυνθούν προς τις μεγάλες πόλεις, δοκιμάζοντας εκεί τις τύχες τους. Σημαντικός αριθμός εξ αυτών εγκαταστάθηκε στους γύρω λόφους της Βαρκελώνης (περιοχή η οποία ονομάστηκε Τόρε Μπαρό), χτίζοντας εκεί τα υποτυπώδη σπιτικά τους, προς πείσμα των φασιστικών τοπικών Αρχών. Όλα αυτά συνέβησαν στα τέλη της δεκαετίας του ’50, δίνοντας (αρχικά) στο «47» (ο τίτλος δεν έχει να κάνει με χρονολογία) ένα νεορεαλιστικό ύφος που θυμίζει πολλά και διάφορα, αλλά εμένα μου έφερε έντονα στο μυαλό (λόγω και εντοπιότητας) το «Μαγική Πόλις» (1954) του Νίκου Κούνδουρου.

Το (γρήγορο) εικοσαετές χρονικό άλμα τοποθετεί το στόρι στην μεταφρανκική Ισπανία του 1978, και δη στο Τόρε Μπαρό, οι υποδομές του οποίου παραμένουν σταθερά κακές, με τους κατοίκους του να αγωνίζονται (εξίσου σταθερά) να επιβιώσουν. Αρνούμενοι να μετακομίσουν προς το κέντρο της πόλης, καθώς έχουν δεθεί με τη γειτονία που μόνοι τους έχτισαν, έχουν οργανωθεί σε κοινότητα προσδοκώντας στη βελτίωση της ποιότητας ζωής τους. Ως άτυπος αρχηγός τους ξεπροβάλει ο Μανόλο, ένας οδηγός λεωφορείου της τοπικής γραμμής… 47, ο οποίος (και) χάρη στην εργασιακή θέση που κατέχει θεωρεί πως μπορεί να βρει άκρη με την τοπικές αρχές ώστε να ευδοκιμήσει ο αγώνας της κοινότητας. Αυτά που οι κάτοικοι του Τόρε Μπαρό επιθυμούν, άλλωστε, δεν είναι και πολλά: αποχέτευση, διάνοιξη δρόμου και… λεωφορειακή σύνδεση με την Βαρκελώνη.

Όλα τα παραπάνω ενδεχομένως να ενέχουν θέση «spoiler», καθώς συμβαίνουν πολύ αργά στο στόρι. Η «ηρωική» πράξη του Μανόλο Βιτάλ, που σύμφωνα με την επίσημη υπόθεση του φιλμ βοήθησε στη μορφοποίηση του αστικού ιστού της Βαρκελώνης (κατά τη γιγάντωση της πόλης, στη δεκαετία του ‘70), σε κάνει να συλλογίζεσαι την ατελείωτη υπερβολή που κρύβει η συγκεκριμένη προσέγγιση. Το αληθές γεγονός της «λεωφορειοπειρατείας» ναι μεν έχει κάτι το γουστόζικο ως εύρημα, όμως, δε μπορεί με τίποτα να λειτουργήσει ως σεναριακός πυλώνας γύρω από τον οποίο χτίζεται μια δίωρη (σχεδόν) ταινία. Για να γεμίσει, λοιπόν, ο απαραίτητος (;) χρόνος, στήνεται ένα γαϊτανάκι καθημερινών στιγμών χαρμολύπης (με την απαραίτητη μεγάλη καταστροφή ως έναυσμα συγκινησιακής φόρτισης), οι οποίες αφενός δεν οδηγούν πουθενά, αφετέρου κυλούν με χαρακτηριστική απραξία. Θέτοντας την εσωτερική μετανάστευση υπό ένα εντελώς μονοδιάστατο πλαίσιο, το «47» πασχίζει να βγάλει από τη μύγα ξύγκι, αδυνατώντας να πλάσει μυθοπλαστικά γεγονότα και χαρακτήρες που να αφορούν στ’ αλήθεια. Η ένθεση retró στιγμιοτύπων από την Βαρκελώνη της εποχής ποντάρει στη νοσταλγία του τοπικού κοινού, η δε ανάδειξη της συλλογικής δράσης γίνεται με τρόπο άτσαλο, μιας και ελάχιστα λεπτά φιλμικής διάρκειας διεκδικεί.