FreeCinema

Follow us

ΑΝΤΙΟ ΠΑΙΔΙΑ (1987)

(AU REVOIR LES ENFANTS)

  • ΕΙΔΟΣ: Δράμα
  • ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ: Λουί Μαλ
  • ΚΑΣΤ: Γκασπάρ Μανές, Ραφαέλ Φεϊτό, Φρανσίν Ρασέτ, Φιλίπ Μοριέρ-Ζενού, Στανισλάς Καρέ ντε Μαλμπέ, Φρανσουά Μπερλεάν, Φρανουσά Νεγκρέ
  • ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 104'
  • ΔΙΑΝΟΜΗ: SUMMER CLASSICS

Γαλλία, 1944. Σε καθολικό οικοτροφείο της επαρχίας, ο νεαρός Ζιλιέν Κεντέν συνάπτει σχέση φιλίας με το νέο του συμμαθητή Ζαν Μπονέ. Ο τελευταίος, όμως, είναι Εβραίος που κρύβεται από τους Ναζί.

Έπειτα από σχεδόν δέκα χρόνια παραμονής στην Αμερική, όπου γνώρισε ζενίθ και ναδίρ με τα «Atlantic City» (1980) και «Crackers» (1984) αντίστοιχα, ο Λουί Μαλ επέστρεψε στην πατρίδα του για να γυρίσει το απόλυτα προσωπικό του έργο. Βασισμένο στις αναμνήσεις των παιδικών του χρόνων, όταν ως μαθητής σε καθολικό σχολείο του Φοντενεμπλό έγινε μάρτυρας της σύλληψης από τους Ναζί τριών συμμαθητών του, καθώς και του ιερέα – δασκάλου του, το «Αντίο Παιδιά» εκτός από άτυπη βιογραφία ενηλικίωσης (μοντέλο που φοριέται αρκετά εσχάτως, με τα «Ρόμα» και «The Hand of God» να στέκουν ως παραδείγματα), λειτουργούσε για τον Μαλ και ως επιστροφή στις «αθώες» μέρες του «Lacombe, Lucien» (1974) και του «Le Souffle au Cœur» (1971). Από την πρώτη δανείζεται το παρόμοιο χρονικό πεδίο δράσης, ενώ από τη δεύτερη τα αυτοβιογραφικά στοιχεία και δη την έντονα συναισθηματική σχέση με τη μητέρα του. Τούτη, όμως, μάλλον στέκει ως ανώτερη αυτών.

Παρά το γεγονός πως διαδραματίζεται στην υπό κατοχή Γαλλία, ο πόλεμος δεν την αφορά. Αυτό που ενδιαφέρει είναι η σκιαγράφηση της νοοτροπίας της παιδικότητας, όταν τίποτα σχεδόν απ’ όσα συμβαίνουν δε μοιάζει να έχει αληθινή σημασία. Όσα θλιβερά γίνονται λίγο έξω από την ασφάλεια των τειχών του σχολείου, εκλαμβάνονται λίγο ή πολύ ως παιχνίδι από τους συμμαθητές του Ζιλιέν. Ως εκ τούτου, όταν ο έξω κόσμος εισβάλει βίαια στην αυλή τους, το χτύπημα θα είναι σοκαριστικό γι’ αυτούς. Η παρείσφρηση ενήλικων εξηγήσεων στην «παιδική» ματιά του έργου είναι, άλλωστε, περιορισμένη στο ελάχιστο, κάτι που οδηγεί στην αποφυγή κάθε είδους «κηρύγματος». Η άγνοια του Ζιλιέν περί του τι σημαίνει να είναι κάποιος Εβραίος, τον κάνει ν’ απευθυνθεί στον μεγαλύτερό του αδελφό, όμως, η επεξήγηση που λαμβάνει μεγαλώνει ακόμα περισσότερο την απορία του για τον λόγο που υπάρχει ναζιστικό μίσος εναντίον τους. Είναι, άραγε, έγκλημα να τρώει κανείς χοιρινό; Σε αντίθεση με τους συμμαθητές του, οι οποίοι μοιάζουν να επαναλαμβάνουν λόγια των γονιών τους δίχως (πιθανότατα) να συνειδητοποιούν το νόημά τους, ο Ζιλιέν δεν έχει πρόβλημα να μην κατανοεί τι ακριβώς συμβαίνει. Η αρχική του ψυχρότητα προς τον Ζαν γρήγορα μετασχηματίζεται σε άδολη φιλία, ειδικά έπειτα από το επεισόδιο στο δάσος, όπου ο αμοιβαίος φόβος τους ενώνει. Δεν διστάζουν, μάλιστα, να δεχθούν την χείρα βοηθείας του εχθρού, διότι δεν είναι κάποιοι σπουδαίοι ήρωες της Αντίστασης, παρά μόνο παιδιά που χάθηκαν μέσα στη νύχτα. Και ο Μαλ δεν ξεχνά σε κανένα σημείο της ταινίας του την αθωότητα της ηλικίας, είτε όταν οι σειρήνες των βομβαρδισμών ηχούν, είτε όταν όλοι μαζί παρακολουθούν μέσα στην τρελή χαρά τον «Μετανάστη» (1917) με τον Τσάρλι Τσάπλιν.

Ο Μαλ σκηνοθετεί τις αναμνήσεις του με τη συμπόνια του ενήλικα, φιλτράροντάς την μέσα από την απλότητα ενός παιδιού, καθώς αντιπαραθέτει τις σχολικές πλάκες με τις εμμονές των μεγάλων. Οι συμμαθητές του χλευάζουν τον αξιωματικό της Γκεστάπο που χαιρέκακα αφαιρεί τις συμμαχικές σημαίες από τον χάρτη της Ευρώπης, όμως, αυτό δε σημαίνει πως οι καταστάσεις υπεραπλουστεύονται. Ούτε όλοι οι Γερμανοί είναι καθίκια, ούτε όλοι οι Γάλλοι αγνοί πατριώτες. Ο δοσιλογισμός, που έντονα προβλημάτισε τον σκηνοθέτη στο «Lacombe, Lucien», επανέρχεται ως συνθήκη, με τη σκηνή στο εστιατόριο όπου η κοκέτα μαμά του Ζιλιέν παίρνει τα παιδιά της για φαγητό, να στέκει ως λίαν αντιπροσωπευτική. Η άγνοια ενίοτε οδηγεί στη συνενοχή, σύμφωνα με όσα αφήνονται να εννοηθούν από τον Μαλ, εν τούτοις, τα χαμηλότονα όρια που ο ίδιος έχει θέσει ανάμεσα στις δύο έννοιες ουδέποτε ξεπερνιούνται. Υπάρχει προδοσία, αλλά είναι εντελώς προσωπική. Υπάρχει κίνδυνος, δίχως όμως όπλα και πυροβολισμούς. Υπάρχει εκτίμηση και σεβασμός από τους μαθητές προς τον Πατέρα Ζαν, χωρίς εκατέρωθεν μεγαλόστομες πράξεις και διαγγέλματα. Η άγνοια της συνενοχής και η αθωότητα, όμως, είναι διαφορετικά πράγματα. Η τελευταία ματιά που ρίχνει ο Ζιλιέν στον Ζαν, καθώς αυτός χάνεται πίσω από την πόρτα του σχολείου τους, μοιάζει να είναι ο οριστικός επιτάφιος της παιδικής ηλικίας.

ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΜΕΝΑ;

Οι σχολικές αναμνήσεις του Λουί Μαλ από τον χειμώνα του 1944 είναι μια ελεγεία για τα παιδιά που χάθηκαν. Το «Αντίο Παιδιά» αποτελεί τη στιγμή της σκληρής συνειδητοποίησης, πως η ζωή δεν είναι παιδικό παραμύθι όπου το καλό κερδίζει και το κακό χάνει. Ενίοτε γλυκόπικρη ως γνήσια ιστορία ενηλικίωσης, τελικά, όμως, βουβά πένθιμη ως αποτύπωση μια τραγικής εποχής για την ανθρωπότητα, χωρίς (σε καμία περίπτωση) να εκμεταλλεύεται το Ολοκαύτωμα για λόγους εύκολης συγκίνησης. Από τα πλέον υπέροχα ευρωπαϊκά φιλμ του καιρού του.


MORE REVIEWS

BONES AND ALL

Στην Αμερική του Ρόναλντ Ρέιγκαν, ένα κορίτσι που αρέσκεται στο να τρώει ανθρώπινη σάρκα παίρνει τους δρόμους σε αναζήτηση της «χαμένης» μητέρας της και κάποιας πιθανής εξήγησης για την κατάσταση που βιώνει. Στη μοναχική της πορεία, θα βρεθεί η στιγμή που θα… οσμιστεί την παρουσία ενός αγοριού με το οποίο μοιράζεται το ίδιο «μυστικό».

ΠΑΡΑΞΕΝΟΣ ΚΟΣΜΟΣ

Ερευνητική αποστολή ανακαλύπτει «μαγικό» φυτό, του οποίου οι καρποί χαρίζουν δύναμη ενέργειας ωφέλιμη για την καθημερινότητα της κοινωνίας των Αβαλονιανών. Όταν οι καλλιέργειες του φυτού προσβάλλονται από μυστηριώδη «ιό», μονάχα τα έγκατα της γης μπορούν να δώσουν μια αποτελεσματική απάντηση σχετικά με τον επερχόμενο κίνδυνο.

ΠΙΝΟΚΙΟ ΤΟΥ ΓΚΙΓΙΕΡΜΟ ΝΤΕΛ ΤΟΡΟ

Ο Τζεπέτο έχει χάσει το παιδί του, φτιάχνει μια ξύλινη μαριονέτα αγοριού και… εντάξει, τα υπόλοιπα τα γνωρίζετε ήδη, μη σας πω κι από το 1940 (τουλάχιστον)!

THE FABELMANS

Από «μπαγκάζι» του πατέρα του μέχρι «υποχρέωση» ανατροφής από τη μητέρα του, ο μικρός Σάμι βρίσκει το ιδανικό καταφύγιο στη φαντασία της κινηματογραφικής εμπειρίας και προσπαθεί να γίνει μέρος αυτού του (καλύτερου) «κόσμου».

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ 2022

Το Πανόραμα Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου, το μακροβιότερο κινηματογραφικό Φεστιβάλ της Αθήνας, είναι και πάλι εδώ και γιορτάζει τα 35α γενέθλιά του! Η διοργάνωση θα φιλοξενηθεί από την Πέμπτη 24/11 μέχρι την Τετάρτη 30/11 στους αθηναϊκούς κινηματογράφους ΕΛΛΗ και ΑΝΔΟΡΑ.