του Ηλία Φραγκούλη

Όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, το «All That Jazz» είναι ένα αριστούργημα που θα μπορούσε να είναι αριστούργημα. Άνισο σαν κατασκευή και αγέραστα μοντέρνο στο σκόρπιο μοντάζ του (δίκαιο Όσκαρ στον Άλαν Χάιμ), τούτο το έργο του Μπομπ Φόσι αγγίζει κάτι περισσότερο από τα όρια της αυτοβιογραφίας. Μιμείται την ίδια τη ζωή του δημιουργού του, αναπαράγει δίχως να αυτολογοκρίνεται κάθε πτυχή προσωπικού βίου και καριέρας, έως την ύστατη και απόλυτης σπουδαιότητας κορύφωσή του, μέσω ενός μουσικοχορευτικού νούμερου προφητικού για τον θάνατο του Φόσι (από καρδιακό επεισόδιο, το 1987) που ταυτόχρονα λειτουργεί και ως φόρος τιμής στον αγαπημένο του σκηνοθέτη Φεντερίκο Φελίνι (η πρώτη του ταινία στο σινεμά, το «Sweet Charity» του 1969, αποτελούσε ένα remake των «Νυχτών της Καμπίρια» σε μορφή μιούζικαλ), στον αντίποδα του φινάλε του «8½» (1963). Από τον χορό συμφιλίωσης με τη ζωή σ’ εκείνο το φιλμικό… manual του Φόσι για το «Η Παράσταση Αρχίζει» (όπως είχε προβληθεί στην πρώτη του κινηματογραφική διανομή στην Ελλάδα), καταλήγουμε εδώ στην αντίθεση μιας ωδής θανατικού για έναν άνθρωπο που… «τα σκάτωσε» παντού!

Με βάση τις αναμνήσεις της Σίρλεϊ ΜακΛέιν, εκείνη ήταν που του έβαλε την ιδέα στο μυαλό, όντας νοσηλευόμενος για προβλήματα με την καρδιά του, να γυρίσει ένα μιούζικαλ για τον θάνατό (του). Το «All That Jazz», ακόμη και για έναν… άσχετο με τη σταδιοδρομία του Φόσι σε χορογραφία και σκηνοθεσία, δεν αφήνει περιθώρια «παρεξήγησης». Συνδυάζει τα γεγονότα μιας τεταμένης περιόδου του βίου του, καλλιτεχνικά και προσωπικά, μοιράζοντας τη δράση της ταινίας ανάμεσα στον αγώνα του να ολοκληρώσει το μοντάζ του «Λέννυ, ο Βρωμόστομος» (1974) και ν’ ανεβάσει στο Broadway μια πολυδάπανη παραγωγή του μιούζικαλ «Chicago». Η πιέσεις και από τα δύο τον οδήγησαν σε μια εγχείρηση ανοιχτής καρδιάς κι επηρέασαν την κατάσταση της υγείας του για πάντα.

Στο «All That Jazz» το αυτοαναφορικό δεν υπήρξε ποτέ πιο προσβλητικό και βέβηλο για έναν καλλιτέχνη, και για το μεγαλύτερο μέρος του φιλμ αυτό ακριβώς λειτουργεί και εις βάρος του. Μέσα από μία καταστασιακή λούπα συνεχόμενων λαθών και αδιέξοδων ως προς τα μονοπάτια που θα μπορούσε ν’ ακολουθήσει στο μέλλον, ο Τζο Γκίντιον (ο Ρόι Σάιντερ ως copy / paste του δημιουργού και ουχί ένα απλό «alter ego») μετρά αντίστροφα τη φθορά του εαυτού του, μέχρι ένα απόλυτης αυτογνωσίας κλείσιμο αυλαίας στο «showtime» της θνητής ζωής του, αφήνοντας τη μούσα του «Κάτω Κόσμου» Αντζελίκ (η Τζέσικα Λανγκ σαν ένα «αερικό» αβάσταχτου ερωτισμού και ολέθριου μαγνητισμού) να τον αγκαλιάσει λυτρωτικά και να του σβήσει τον παλμό της καρδιάς του.

Ακόμη κι αν δεν μπορεί να κρύψει (ειδικά στο σύγχρονο παρόν) τα μικρά της ελαττώματα (σε αφήγηση και ρυθμό), πελαγοδρομώντας από τον Βιβάλντι ως την Έθελ Μέρμαν, η ταινία του Φόσι επιφυλάσσει ένα σπαρακτικά ανελέητο φινάλε αυτοκριτικής και «θυσίας» του δημιουργού της στον βωμό της (όποιας) Τέχνης, μια παρακαταθήκη πολύτιμη, δημιουργικά και αισθητικά, για το genre και τους μελλοντικούς διάδοχους και… αντιγραφείς του, που κάποτε θα τον τιμήσουν με τη σειρά τους σ’ έναν εξίσου ντελιριακό «φόρο τιμής» κι απογοήτευσης υπαρξιακής. Από το 1979 μέχρι και σήμερα, ουδείς εμφάνισε τα απαραίτητα guts για να το τολμήσει…