του Ηλία Φραγκούλη

Αν ο ορισμός τής τρέχουσας κοινωνικής κατάστασης εκφράζεται καλύτερα με ένα «δεν καταλαβαίνω τίποτα», τότε η «Έκρηξη» του Σύλλα Τζουμέρκα είναι η απόλυτη ταινία τού σήμερα. Στο σινεμά, όμως, ένα «δεν καταλαβαίνω γιατί είδα αυτό που είδα», θέτει κάποια άλλα, σοβαρά ερωτήματα γύρω από τη χρήση της τέχνης ως μέσου για να σχολιάσει ένας δημιουργός αυτό το σήμερα.

Επαναλαμβάνοντας το βασικό μοτίβο δραματουργίας της «Χώρας Προέλευσης» (2010), ο Τζουμέρκας χρησιμοποιεί και πάλι το θεσμό τής – προβληματικής, εννοείται – οικογένειας για να επιτεθεί με αλληγορικό τρόπο κατά των εθνικών παθογενειών, με το εύκαιρο «άλλοθι» μιας κοινωνίας σε κρίση και στα όρια του να τινάξει κάθε υπόλοιπο κοινού νου και ισορροπίας στον αέρα. Ακόμη κι αν προσπαθήσεις να προσπεράσεις τους τόσο σχηματικούς χαρακτήρες τού φιλμ, είναι αδύνατον να μη σε πάρουν τα… θραύσματα της αφηγηματικής αποδόμησης αυτής της «Έκρηξης», που (παρα)τραβάει τα χωροχρονικά «ευρήματα» της πρώτης ταινίας του Τζουμέρκα σε αυτοκαταστροφικό βαθμό, αδιαφορώντας εν τέλει για την όποια ιστορία αυτών των ανθρώπων. Με άλλα λόγια, τούτη η ταινία μοιάζει με έναν απαθή θεατή που κάποιος τον πλακώνει στα χαστούκια και το μπινελίκι, επιδιώκοντας την… αφύπνισή του. Λογικά, το μόνο που μπορεί να επιτύχει είναι να του προκαλέσει θυμό, οργή, αγανάκτηση.

Ατυχώς, όλα τα συστατικά της ταινίας συμπορεύονται με τη χρεοκοπημένη ελληνική κοινωνία ή κάποιας μεσοαστικής μερίδας του λαού που μέσα στα τελευταία χρόνια κατρακύλησε στα όρια του λούμπεν, δίχως όμως να τη χαρακτηρίζει η αντίστοιχη αυθεντικότητα της καταγραφής του σινεμά του Γιάννη Οικονομίδη, για παράδειγμα. Το σενάριο διαλύεται μέσα από στερεότυπα καταστάσεων και ακρωτηριασμένους χαρακτήρες που αιωρούνται στο κενό της ζοχάδας τους ή μιας αποφόρτισης… ζωντανού νεκρού, για να οδηγηθούν όλα μαζί σε ένα κρεσέντο «τα πήρα στο κρανίο», το οποίο προφανώς και δεν ολοκληρώνει κανέναν από τους ήρωες. Γιατί η μάνα έκρυβε τους καταχρεωμένους λογαριασμούς; Γιατί ο ναυτικός γαμπρός δεν ξέρει ποιο δρόμο να διαβεί… σεξουαλικά; Γιατί ο αγαθός και φιλήσυχος σύζυγος της αδελφής της Μαρίας έπρεπε να είναι και… χρυσαυγίτης (!); Γιατί ο πάτερ φαμίλιας θα μπορούσε και να μην υπάρχει σε ολόκληρη την ταινία (πόσω μάλλον να εγκληματεί κι αυτός με τον τρόπο του!); Γιατί όταν δεν υπάρχει σενάριο στο σύγχρονο ελληνικό σινεμά, τα πάντα χρεώνονται στο «εν βρασμώ» και σε μια «weird» ματιά που αγκομαχάει για να αυτο-δηλωθεί ως ρεαλισμός;

Το άδικο με την «Έκρηξη» είναι πως ο Τζουμέρκας δεν είναι ένας ανίκανος σκηνοθέτης (θέλουμε να πιστεύουμε ακόμη…). Κατανοεί πως για να κρατήσει το θεατή πρέπει να τσιτώσει τους ρυθμούς, να μην αφήσει χρόνο για δεύτερη σκέψη μέσα σε αυτό το ντεκουπάζ… αλαλούμ βινιετών – σκηνών, που αγωνίζεται να κρατήσει ακέραιο το μοντάζ της – έμπειρης στο ντοκιμαντέρ – Κάτριν Ντίτσελ. Περισσότερο άθικτος από τα «σκάγια» μένει ο Παντελής Μαντζανάς που φωτίζει απλόχερα τους ήρωες της ταινίας αντί να αποχρωματίζει ακόμη πιο μίζερα το σύμπαν τους. Οι ηθοποιοί επιδεικνύουν μια κάποια αβεβαιότητα ως προς τον ψυχισμό που πρέπει να εκθέσουν στο φακό, είτε έρμαιοι ατονίας είτε μαινόμενοι εξαιτίας του θυμού που, στην τελική, θα κοπάσει σε μορφή απορίας από τον θεατή, ο οποίος ενδέχεται να… εκραγεί, αλλά για τους λάθος λόγους.