του Παναγιώτη Πυλαρινού

Η παρουσία του Γουές Άντερσον στην Criterion Collection δεν είναι τυχαία. Η αξιοσέβαστη αμερικανική εταιρεία έχει μακρά παράδοση στην ανάδειξη δημιουργών που διαθέτουν προσωπικό ύφος, σαφή θεματική και επίγνωση της κινηματογραφικής Ιστορίας. Ο Άντερσον, με τη συμμετρική του τελειομανία και τη σχεδόν μουσική του προσέγγιση στο μοντάζ και τη σκηνοθεσία, εντάσσεται πλήρως σ’ αυτό το πλαίσιο: είναι ένας δημιουργός που χτίζει κόσμους, όχι απλώς ιστορίες. Αποτέλεσμα αυτού του αμοιβαίου σεβασμού είναι η εξαιρετικά καλαίσθητη συλλογή των δέκα πρώτων και μεγάλου μήκους ταινιών του, με τον τίτλο «The Wes Anderson Archive: Ten Films, Twenty–Five Years», καλύπτοντας φιλμογραφία είκοσι πέντε ετών, από το «Bottle Rocket» μέχρι και το «The French Dispatch», κλεισμένα σε ένα θηριώδες κουτί είκοσι δίσκων.

Η πρώτη και πιο εμφανής πτυχή του έργου του Άντερσον είναι η μορφολογική του ακρίβεια. Οι εικόνες του οργανώνονται με τρόπο που θυμίζει σκηνογραφικό πίνακα ή diorama. Η συμμετρία, οι pastel αποχρώσεις, η χειροποίητη υφή και οι μετωπικές συνθέσεις συνιστούν όχι απλώς αισθητικές επιλογές, αλλά αφηγηματικά εργαλεία, εκεί όπου ο χώρος γίνεται προέκταση της ψυχολογίας των χαρακτήρων.

Σε ταινίες όπως το «The Royal Tenenbaums» ή το «The Grand Budapest Hotel», η γεωμετρία των κάδρων επιβάλλει την τάξη σ’ έναν συναισθηματικά χαοτικό κόσμο. Οι χαρακτήρες του Άντερσον αναζητούν έλεγχο, νόημα και δομή σε ζωές που διαλύονται από απώλειες, απογοητεύσεις ή ματαιώσεις. Οπότε, η συμμετρία δεν είναι απλώς στιλιστική εμμονή, αλλά μια ψυχολογική άμυνα απέναντι στο χάος.

Θεματικά, ο Άντερσον κινείται σταθερά γύρω από τη δυσλειτουργία της οικογένειας και την αναζήτηση ταυτότητας. Από το «Rushmore» μέχρι το «The Darjeeling Limited», οι ήρωές του είναι άνθρωποι που δεν καταφέρνουν να σχετιστούν αυθεντικά, εγκλωβισμένοι σε ρόλους, προσδοκίες και παιδικά τραύματα. Αυτή η θεματική σταθερότητα δεν οδηγεί σε επανάληψη, αλλά σε εμβάθυνση, καθώς κάθε ταινία λειτουργεί σαν παραλλαγή πάνω στο ίδιο μοτίβο: η οικογένεια ως μικρογραφία της κοινωνίας και ο ατομικός πόνος ως συλλογική εμπειρία.

Ένα από τα πιο λεπτά επιτεύγματα του Άντερσον είναι η ισορροπία ανάμεσα στην ψυχρή ειρωνεία και τη γνήσια συγκίνηση. Οι ταινίες του συχνά μοιάζουν συναισθηματικά αποστασιοποιημένες, με την αισθητική τους αυστηρότητα να δημιουργεί μια αίσθηση φόρμας πάνω από το περιεχόμενο. Ωστόσο, κάτω από αυτή την ψυχρότητα, αναβλύζει μια βαθιά τρυφερότητα για τους χαρακτήρες. Ακόμη και στις πιο «κωμικές» του στιγμές («Fantastic Mr. Fox», «Moonrise Kingdom»), ο Άντερσον δείχνει μια ειλικρινή συμπόνια για την ανθρώπινη αδυναμία. Αυτή η διπλή κίνηση (απόσταση και ενσυναίσθηση) είναι που δίνει στο έργο του τη συναισθηματική του δύναμη.

Η Criterion αναδεικνύει και την άλλη, λιγότερο σχολιασμένη διάσταση του Άντερσον: τη διακειμενικότητά του. Ο δημιουργός συνομιλεί με τον κινηματογραφικό κανόνα – από τον Τριφό και τον Φελίνι έως τον Κιούμπρικ και τον Τζάρμους. Οι αναφορές του δεν είναι απλώς φόρος τιμής· λειτουργούν σαν συνειδητή τοποθέτηση μέσα στην Ιστορία του κινηματογράφου, καθώς ο Άντερσον κατασκευάζει έναν κόσμο όπου η ίδια η κινηματογραφική μνήμη είναι μέρος της αφήγησης. Η Criterion, με τις επιμελημένες εκδόσεις και τα συμπληρωματικά δοκίμια, κάνει αυτό το νήμα εμφανές. Τούτη η συλλογή της, σε 4Κ/Blu-Ray, αποτυπώνει το πέρασμα του Άντερσον από την indie καταβολών ειρωνεία του 1990 σε μια κατασταλαγμένη κινηματογραφική γλώσσα. Η Criterion, με τη γνωστή της προσοχή στη λεπτομέρεια, αντανακλά τον ίδιο τον δημιουργό: κάθε εξώφυλλο, κάθε booklet, κάθε επιλεγμένο bonus feature είναι μια πράξη προσεκτικής επιμέλειας, με τον τρόπο που (και) ο Άντερσον επιμελείται το κάδρο του. Μπορεί να πει κανείς πως, όπως ο ίδιος σκηνοθετεί τον κόσμο του, η Criterion σκηνοθετεί τη μνήμη του.

Όπως αναφέραμε παραπάνω, η συλλογή περιλαμβάνει τις πρώτες δέκα μεγάλου μήκους ταινίες του Άντερσον, αποκατεστημένες, με νέα 4Κ masters υπό την επίβλεψη και έγκριση του ιδίου. Για κάθε ταινία υπάρχει ένας 4K UHD δίσκος με Dolby Vision HDR (κάτι που σημαίνει καλύτερη αντίθεση, φωτεινότητα και χρώματα) και Blu-Ray τα οποία εκτός από τις ταινίες σε 1080p ανάλυση, περιέχουν και αμέτρητα special features, ενώ ο ήχος έχει αναβαθμιστεί και επιμεληθεί ώστε να υπάρχει πλούσια εμπειρία surround.

Φυσικά το «ζουμί» της συλλογής βρίσκεται στα extras, τα οποία περιλαμβάνουν περισσότερες από είκοσι πέντε ώρες (!) επιπλέον υλικού συνολικά. Κάθε ταινία συνοδεύεται από μία εικονογραφημένη έκδοση βιβλίου μέσα σ’ ένα deluxe, clothbound συλλεκτικό κουτί, εικαστικά σχεδιασμένο, με αισθητική ταιριαστή στο ύφος του Άντερσον. Το πακέτο, γενικά, έχει τη σφραγίδα του συλλεκτικού, όχι μόνο για τις ταινίες, αλλά και για τον τρόπο παρουσίασης κι αισθητικής (βιβλία, φωτό, σχεδιασμός), όπου όλα συνδυάζονται έτσι ώστε να προσφέρουν κάτι παραπάνω από μια απλή προβολή.

Η τιμή του «The Wes Anderson Archive» (με ημερομηνία κυκλοφορίας στις 30 Σεπτεμβρίου) αγγίζει ολίγον τη στρατόσφαιρα: στο e-shop της Amazon Αμερικής (αυτή η στιγμή) τιμάται στα 474,94 δολάρια, ενώ στο site της Criterion στα 399,96. Ενδεχόμενη κυκλοφορία του στη βρετανική αγορά (και σε περιοχή 2), ίσως βγάλει μία ελαφρά χαμηλότερη τιμή.

Σημείωση: Ενώ οι 4K δίσκοι είναι region free, για να απολαύσετε τις ταινίες και το extra υλικό στους Blu-Ray δίσκους, θα χρειαστεί να διαθέτετε player περιοχής 1.