του Παναγιώτη Πυλαρινού

Λίγες ταινίες έχουν επιχειρήσει να μεταφέρουν τον μύθο του βασιλιά Αρθούρου με την ίδια φιλοδοξία και οπτική τόλμη όσο το «Excalibur» του Τζον Μπουρμαν. Κυκλοφορώντας το 1981, σε μια εποχή που το fantasy στον κινηματογράφο δεν είχε ακόμη αποκτήσει τη σημερινή του δημοφιλία, η ταινία επιχειρείρησε κάτι περισσότερο από μια απλή περιπέτεια: να μετατρέψει τον αρθουριανό θρύλο σε ένα σχεδόν μυθολογικό κινηματογραφικό όραμα.

Αντλώντας έμπνευση κυρίως από το κλασικό έργο «Le Morte d’Arthur», το φιλμ αφηγείται την άνοδο και την πτώση του βασιλιά Αρθούρου, από τη στιγμή που τραβά το σπαθί από τον βράχο μέχρι τη διάλυση της Στρογγυλής Τράπεζας. Η αφήγηση διατρέχει δεκαετίες μύθου σε σχετικά περιορισμένο χρόνο, γεγονός που μπορεί να δίνει στην ταινία έναν σχεδόν σπιντάτο ρυθμό, αλλά ταυτόχρονα ενισχύει την αίσθηση ότι παρακολουθούμε έναν θρύλο που ξεδιπλώνεται μπροστά μας.

Εκεί, όμως, που το «Excalibur» ξεχωρίζει πραγματικά είναι στην αισθητική του. Ο Μπούρμαν δημιουργεί έναν κόσμο βυθισμένο σε πράσινες ομίχλες, υγρά δάση και πανοπλίες που αντανακλούν το φως σχεδόν υπερφυσικά. Η εικόνα μοιάζει λιγότερο με ιστορική αναπαράσταση και περισσότερο με εικονογράφηση μεσαιωνικού χειρόγραφου που ζωντανεύει στην οθόνη. Καθοριστική είναι και η παρουσία του Νίκολ Γουίλιαμσον στον ρόλο του Μέρλιν. Με θεατρική ένταση και ιδιόμορφο χιούμορ, ο Γουίλιαμσον δημιουργεί έναν Μέρλιν που παραμένει μέχρι σήμερα από τις πιο χαρακτηριστικές κινηματογραφικές εκδοχές του χαρακτήρα. Την ίδια στιγμή, η χρήση της μουσικής του Καρλ Ορφ (ιδιαίτερα του συνδεδεμένου με τις ένδοξες μέρες του… ΠΑΣΟΚ «Carmina Burana (O Fortuna)») προσδίδει στις σκηνές μάχης και στις τελετουργικές σεκάνς μια σχεδόν οπερατική διάσταση.

Παρά τις οπτικές της αρετές, όμως, η ταινία δεν αποφεύγει ορισμένες αφηγηματικές αδυναμίες. Οι χαρακτήρες, όπως του Λάνσελοτ και της Γκουίνεβιρ, λειτουργούν περισσότερο ως σύμβολα μέσα στον μύθο παρά ως πλήρως ανεπτυγμένες προσωπικότητες. Ωστόσο, αυτό φαίνεται να αποτέλεσε συνειδητή επιλογή, καθώς το «Excalibur» ενδιαφέρεται λιγότερο για τον ψυχολογικό ρεαλισμό και περισσότερο για τη δημιουργία μιας ατμόσφαιρας επικού θρύλου.

Φυσικό και επόμενο ήταν, ένας τέτοιος τίτλος (επονομαζόμενος και ως καταλόγου) να μη μπορεί να λείψει από το αρχείο της Arrow, με την πρόσφατη 4K UHD limited έκδοσή του να προσφέρει την καλύτερη οικιακή παρουσίαση της ταινίας μέχρι σήμερα. Η νέα έκδοση 4K του «Excalibur» αποτελεί αποτέλεσμα μιας εκτεταμένης διαδικασίας αποκατάστασης που πραγματοποιήθηκε αποκλειστικά από την Arrow Films, σε συνεργασία με τη Warner Bros., με την ταινία να παρουσιάζεται στο αυθεντικό της aspect ratio 1.66:1 και να συνοδεύεται από αποκατεστημένες ηχητικές μίξεις, τόσο στην αρχική mono μορφή όσο και σε νέα 5.1 εκδοχή.

Η βάση του εξαιρετικού restoration ήταν ένα νέο 4K scan στα 16-bit του αρχικού αρνητικού των 35mm, το οποίο πραγματοποιήθηκε στα εργαστήρια της Warner Bros. Motion Picture Imaging. Στη συνέχεια, η ταινία πέρασε από πλήρη 4K restoration και color grading στο στούντιο Silver Salt Restoration, με στόχο να διατηρηθεί η χαρακτηριστική φωτογραφία και η έντονη χρωματική παλέτα που είχε σχεδιάσει ο Μπούρμαν, περιλαμβάνοντας HDR10 και Dolby Vision, στοιχεία που αναδεικνύουν ιδιαίτερα τις έντονες αντιθέσεις της εικόνας, από τις σκοτεινές σκηνές στα δάση μέχρι τις αντανακλάσεις του φωτός πάνω στις μεταλλικές πανοπλίες. Αλλά και στο ηχητικό κομμάτι, η αυθεντική μονοφωνική μείξη αποκαταστάθηκε, ενώ η νέα μείξη 5.1 δημιουργήθηκε από την Deluxe Audio στο Λονδίνο, χρησιμοποιώντας τα αρχικά ηχητικά στοιχεία της mono μείξης.

Για λόγους αναφοράς χρησιμοποιήθηκαν επιπλέον κόπιες 35mm από τα αρχεία της Warner Bros. και του British Film Institute (BFI), ενώ ο τελικός ποιοτικός έλεγχος της αποκατάστασης πραγματοποιήθηκε από την Pixelogic Media. Η Arrow συνοδεύει την έκδοση με το γνώριμο πλούσιο πακέτο της: νέες συνεντεύξεις με συντελεστές, αναλύσεις για την παραγωγή και τον μύθο του Αρθούρου, αλλά κι ένα εκτενές booklet με δοκίμια για την ταινία. Το αποτέλεσμα είναι μια έκδοση που όχι μόνο αποκαθιστά τεχνικά την ταινία, αλλά και αναδεικνύει με μεγαλύτερη ακρίβεια την ιδιαίτερη οπτική ταυτότητα του φιλμ, φέρνοντας το «Excalibur» πιο κοντά από ποτέ στην αρχική κινηματογραφική εμπειρία.

Τούτου λεχθέντος, το «Excalibur» παραμένει ένα παράξενο αλλά γοητευτικό φιλμ, λιγότερο μια συμβατική επική περιπέτεια και περισσότερο ένα οπτικό ποίημα για την άνοδο και την παρακμή ενός μύθου. Η 4K έκδοση της Arrow όχι μόνο το αποκαθιστά τεχνικά, αλλά αναδεικνύει και την ιδιόμορφη αισθητική του Μπούρμαν, ένα κινηματογραφικό σύμπαν όπου το φως, το μέταλλο και το δάσος μοιάζουν σχεδόν μαγικά. Με αυτή την έκδοση, η ταινία μοιάζει επιτέλους τόσο μυθική όσο φιλοδοξούσε να είναι πάντα.

Στην Ελλάδα μπορείτε να το προμηθευτείτε (ή και να το παραγγείλετε) από το Cinema Libre Filmstore στα Εξάρχεια.