του Παναγιώτη Πυλαρινού

Πρόκειται για μία από τις λίγες ταινίες στην ιστορία του κινηματογράφου που έχουν αποκτήσει… «με το σπαθί τους» έναν μυθικό χαρακτήρα. Το «Ben–Hur», το (πλέον) επικό φιλμ του Γουίλιαμ Γουάιλερ από το 1959, δεν αποτελεί απλώς μια μνημειώδη παραγωγή της χρυσής εποχής του Χόλιγουντ. Είναι μία κινηματογραφική εμπειρία που εξακολουθεί να εντυπωσιάζει, σχεδόν επτά δεκαετίες μετά την πρώτη προβολή της. Με έντεκα βραβεία Όσκαρ, επίδοση που επαναλήφθηκε μόνο από το «Titanic» και το «The Lord of the Rings: The Return of the King», το «Ben-Hur» παραμένει σημείο αναφοράς για το πώς το επικό σινεμά μπορεί να συνδυάσει τεχνικό μεγαλείο και συναισθηματική δύναμη.

Η κλίμακα της παραγωγής του «Ben-Hur» παραμένει σχεδόν αδιανόητη για τα σημερινά δεδομένα. Γυρισμένη σε Ultra Panavision 70, η ταινία αξιοποιεί πλήρως το υπερ-ευρυγώνιο κάδρο για να δημιουργήσει εικόνες που μετατρέπουν την αρχαία Ρώμη και την Ιουδαία σε τεράστιους κινηματογραφικούς καμβάδες, με την φωτογραφία του Ρόμπερτ Λ. Σάρτις να δίνει στο φιλμ μια αίσθηση βάθους και χώρου που παραμένει εντυπωσιακή μέχρι σήμερα. Η λεπτομέρεια στα σκηνικά, η αρχιτεκτονική των plateau και η χρωματική παλέτα αποδεικνύουν γιατί η ταινία τιμήθηκε με Όσκαρ για φωτογραφία, σκηνικά και κοστούμια.

Ωστόσο, το μεγαλείο της ταινίας δεν περιορίζεται στην παραγωγική της κλίμακας. Ο Γουάιλερ καταφέρνει να ισορροπήσει το επικό θέαμα με μια βαθιά ανθρώπινη ιστορία: το ταξίδι του Ιούδα Μπεν-Χουρ, από την προδοσία και την εκδίκηση μέχρι τη λύτρωση. Παρά το έντονο θρησκευτικό υπόβαθρο της αφήγησης, το φιλμ λειτουργεί κυρίως ως μια ιστορία για τη συγχώρεση και τη μεταμόρφωση.

Αν υπάρχει μία σεκάνς που έχει χαραχτεί ανεξίτηλα στην Ιστορία του κινηματογράφου, αυτή είναι η θρυλική αρματοδρομία. Η σκηνή αυτή δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό κατόρθωμα, αλλά μία υποδειγματική άσκηση κινηματογραφικής σκηνοθεσίας. Χωρίς τη βοήθεια ψηφιακών εφέ, με πραγματικούς stuntmen και τεράστια πρακτικά σκηνικά, δημιουργεί μια ένταση που δύσκολα συναντάται ακόμη και σε σύγχρονες παραγωγές δράσης. Το μοντάζ (μελέτη ρυθμού), η χορογραφία της δράσης και η κινηματογράφηση δημιουργούν έναν ρυθμό που κρατά τον θεατή σε συνεχή αγωνία. Δεν είναι υπερβολή να πει κανείς ότι η αρματοδρομία του «Ben-Hur» αποτέλεσε το πρότυπο για τις μεγάλες σκηνές δράσης που ακολούθησαν τις επόμενες δεκαετίες.

Η πρόσφατη κυκλοφορία της ταινίας σε 4K Ultra HD αποτελεί μία από τις πιο εντυπωσιακές αποκαταστάσεις κλασικού φιλμ καταλόγου τα τελευταία χρόνια, αν και οι προηγούμενες Blu-Ray εκδόσεις της Warner Bros. ήταν ήδη εξαιρετικές, καθώς βασίζονταν σ’ ένα 8K scan του αυθεντικού αρνητικού των 65mm. Ωστόσο, το νέο tranfer με HDR10 και Dolby Vision φαίνεται να προέρχεται από μία ακόμη πιο εξελιγμένη 8K σάρωση του ίδιου υλικού, αξιοποιώντας ότι πιο σύγχρονο έχει να επιδείξει η τεχνολογία επεξεργασίας εικόνας. Το αποτέλεσμα είναι απλά εντυπωσιακό. Η λεπτομέρεια της εικόνας αποκαλύπτει υφές που δύσκολα διακρίνονταν στις προηγούμενες εκδόσεις, το βάθος χρώματος είναι εξαιρετικά πλούσιο, με το Dolby Vision να βελτιώνει διακριτικά τις σκιές και τις φωτεινές περιοχές χωρίς να αλλοιώνει την κινηματογραφική αισθητική.

Το νεο tranfer χρησιμοποιεί περίπου 166GB συνολικού διαθέσιμου χώρου στους δύο δίσκους όπου είναι απλωμένη η ταινία, υπερδιπλάσιο από μια τυπική Blu-Ray έκδοση, γεγονός που επιτρέπει εξαιρετικά υψηλό bitrate καθ’ όλη τη διάρκεια του φιλμ, με αποτέλεσμα να έχουμε εικόνα που συγκαταλέγεται στις κορυφαίες τις οποίες έχουμε δει ποτέ σε οικιακό format. Εξαιρετικό και το ολοκαίνουργιο Dolby Atmos, το οποίο δίνει άλλον «αέρα» στο μυθικό soundtrack του Μίκλος Ρόζα και, φυσικά, στη θρυλική αρματοδρομία.

Το «Ben-Hur» δεν είναι απλώς ένα μεγάλο φιλμ του παρελθόντος. Είναι μια ταινία που συνεχίζει να λειτουργεί ως υπενθύμιση του τι μπορεί να πετύχει ο κινηματογράφος όταν συνδυάζονται τεχνική δεξιοτεχνία, αφηγηματική φιλοδοξία και πραγματική καλλιτεχνική φροντίδα. Η νέα συλλεκτική 4K κυκλοφορία, σε ένα υπέροχο embossed steelbook, δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική αναβάθμιση, αλλά μια πραγματική αναγέννηση ενός κινηματογραφικού μνημείου. Για τους κινηματογραφόφιλους, και ιδιαίτερα για όσους ενδιαφέρονται για την Ιστορία του κλασικού Χόλιγουντ, πρόκειται για έναν από τους πιο εντυπωσιακούς τρόπους να επανανακαλύψει κανείς μια ταινία που παραμένει, σχεδόν εβδομήντα χρόνια μετά, ανεπανάληπτη.

Στην Ελλάδα μπορείτε να το προμηθευτείτε (ή και να το παραγγείλετε) από το Cinema Libre Filmstore στα Εξάρχεια.