FreeCinema

Follow us

CAROUSEL (1956)

(KÖRHINTA)

  • ΕΙΔΟΣ: Ρομαντικό Δράμα
  • ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ: Ζόλταν Φάμπρι
  • ΚΑΣΤ: Μάρι Τέρετσικ, Ίμρε Σόος, Άνταμ Σίρτες, Μπέλα Μπάρσι, Μάνι Κις
  • ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 90'
  • ΔΙΑΝΟΜΗ: CAROUSEL FILMS

Στην κομμουνιστική Ουγγαρία της δεκαετίας του ‘50, οι νεαροί Μάρι και Μάτε ερωτεύονται την λάθος στιγμή, όταν ο πατέρας εκείνης αποφασίζει να φύγει από την τοπική αγροτική κολεκτίβα και να απαιτήσει αυτούσια τη γη του πίσω. Παράλληλα, την ώρα που ο Μάτε αγωνίζεται για καλύτερες συνθήκες μέσα στην κολεκτίβα και αναπόφευκτα συγκρούεται με τους αποχωρούντες γαιοκτήμονες.

Ταινία σταθμός στην κινηματογραφική ιστορία της Ουγγαρίας αλλά και των «Νέων Ρευμάτων» του παγκόσμιου σινεμά των δεκαετιών του ΄50 και του ’60, το εκ πρώτης όψεως σύνηθες μελόδραμα του Ζόλταν Φάμπρι δικαιολογεί την διαχρονική του αξία από την πρώτη κιόλας σκηνή των τίτλων αρχής. Ο Φάμπρι παίρνει μια κοινότυπη ιστορία ρομαντικού δράματος, όπου δύο ερωτευμένοι νέοι πρέπει να αντιμετωπίσουν διάφορες αντιξοότητες ώστε να καταλήξουν μαζί (ή όχι) και την ανάγει σε εμπνευσμένο έργο της Έβδομης Τέχνης, κυρίως εξαιτίας της αρκετά ριζοσπαστικής τεχνοτροπίας της αφήγησής του παρά στην ίδια την χιλιοειπωμένη της υπόθεση, ενώ η σταδιακή χειραφέτηση της νεαρής ηρωίδας είναι απρόσμενα επαναστατική για την εποχή και την κοινωνικοπολιτική κατάσταση της χώρας προελεύσής της.

Η αρχική σεκάνς με το carousel που έρχεται μαζί με ένα πανηγύρι στο φτωχικό χωριό των ηρώων, επαναλαμβάνεται μερικές ακόμη φορές κατά την διάρκεια της ταινίας, ως αφηγηματικό μέσο και καίρια ανάπτυξη του βασικού χαρακτήρα της Μάρι. Στην πρώτη σκηνή, η Μάρι δεν βρίσκεται στο carousel, όμως η ευφορία και τα διάπλατα χαμόγελα εκείνων που βρίσκονται πάνω του καθώς στροβιλίζονται στις σιδερένιες καρέκλες του, καθορίζουν τον τόνο αλλά και την σημασία τούτης της «ρόδας» που γυρίζει στη μεταγενέστερη αφήγηση. Η πιο σημαντική σκηνή με πρωταγωνιστή αυτό το μέσο ψυχαγωγίας, όμως, έρχεται λίγα λεπτά αργότερα καθώς η έως τότε βαριεστημένη και ήδη full ερωτευμένη Μάρι ανεβαίνει στο carousel παρέα με το αντικείμενο του πόθου της, τον Μάτε. Βιώνοντας μια σχεδόν εξωπραγματική εμπειρία, καθώς στροβιλίζεται στον αέρα, με τον Μάτε στην πίσω θέση και τα αυστηρά, επικριτικά πρόσωπα (κυριότερα εκείνο του πατέρα της) που παραμένουν σταθερά στη γη, αποκάτω τους, η νεαρή Μάρι αισθάνεται πως πετάει ελεύθερη, ερωτευμένη, ευτυχισμένη, ζαλισμένη από την τόση ευφορία. Όταν το «ταξίδι» σταδιακά σταματά και τα αυστηρά βλέμματα διακρίνονται και πάλι, το χαμόγελο της Μάρι χάνεται και η επιστροφή στην πραγματικότητα γίνεται σχεδόν οδυνηρά απτή. Αρκετά αργότερα, έρχεται η σκηνή του χορού σε έναν γάμο, με τα αναρίθμητα κοψίματα από το ανελέητο στροβίλισμα της Μάρι και του Μάτε στις αναμνήσεις της βόλτας τους στο carousel, και η αφύπνιση (ψυχική, συναισθηματική, ερωτική) της κοπέλας γίνεται πια ολοκληρωτική.

Η κινηματογράφηση του carousel αποτελεί σταθμό, όχι μόνο για το μαγυάρικο αλλά και για το παγκόσμιο σινεμά, τόσο σε σύλληψη όσο και σε αφηγηματική σημασία, σε τεχνική έμπνευση πειραματισμού κι εκτέλεσης από τον Φάμπρι και τον διευθυντή φωτογραφίας Μπάρναμπας Χέγκι. Κατασκευάζοντας (προφανώς με μηδαμινό για το σήμερα προϋπολογισμό) αυτοσχέδιες πλατφόρμες και γωνίες στησίματος της κάμερας, με τον ίδιο τον Χέγκι επάνω και μέσα στο κινούμενο carousel, οι δύο καλλιτέχνες αιχμαλώτισαν πρωτοποριακά τα ζαλιστικά συναισθήματα ευφορίας, απελευθέρωσης κι έπειτα επιστροφής στην «σταθερή» πραγματικότητα, καθώς εκείνο σιγά-σιγά σταματά το φαινομενικά φρενήρες ταξίδι του και οι επιβάτες του συνέρχονται από την μεθυστική εμπειρία.

Ο Φάμπρι εδώ επαναπροσδιόρισε τους κανόνες του μαγυάρικου σινεμά, το οποίο στην εποχή του «Carousel» ήταν περισσότερο γνωστό για τις ταινίες προπαγάνδας, υπό τις εντολές του κομμουνιστικού καθεστώτος, με πιο ανερχόμενο πρωταγωνιστή τον Ίμρε Σόος, που υποδύεται τον όμορφο, ρομαντικό Μάτε. Η ταινία του Φάμπρι, παρότι μιλά για τις δύσκολες σχέσεις των εργατών με την εξουσία, που εκπροσωπείται κυρίως από τους τοπικούς παράγοντες και τις επιτροπές της εκάστοτε κολεκτίβας, καθώς και για τους κινδύνους που ενδέχεται να φέρει η κατάρρευση του motto «η ισχύς εν τη ενώσει», δεν μοιάζει να ενδιαφέρεται διόλου να υπογράψει άλλη μια ταινία προπαγάνδας (ο Σόος, σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση, αυτοκτόνησε δύο χρόνια μετά μαζί με τη σύζυγό του, υποτιθέμενα εξαιτίας της πίεσης που του ασκούσε το «καθήκον» του ως κινηματογραφικού ήρωα του καθεστώτος, αν και οι θεωρίες συνομωσίας βρίθουν μέχρι και σήμερα).

Εκεί που επικεντρώνεται τόσο η ιστορία όσο και η κάμερα είναι στο πρόσωπο της νεαρής Μάρι, της απρόσμενης για την εποχή κεντρικής ηρωίδας. Στο πρόσωπο της τότε 18χρονης Μάρι Τέρετσικ, ο Φάμπρι βρίσκει στην εντέλεια την αθωότητα και παθητικότητα της υπάκουης (αρχικά) κόρης, που μετά την μεθυστική (έως και οργασμική) εμπειρία στο carousel, την δυσάρεστη εμπειρία αυτού που τώρα θα ονομάζαμε «σεξουαλική παρενόχληση» από τον φιλόδοξο μνηστήρα της και την θλιβερή εικόνα της μητέρας της να της λέει παραιτημένα «αυτή είναι η μοίρα της γυναίκας και θα είναι έτσι για πάντα», παθαίνει μια ξαφνική αφύπνιση ανεξαρτησίας και γυναικείας απελευθέρωσης που προφανέστατα δεν είχε κινηματογραφικό προηγούμενο, τουλάχιστον στη χώρα της. Με την πλειοψηφία των πλάνων σταθερά επάνω στη νεαρή Μάρι, με ιμπρεσιονιστικές προσθήκες και συμβολισμούς που προσδίδουν στην αφήγηση εναλλακτικά συναισθήματα κλειστοφοβίας και άγχους (οι χτύποι του ρολογιού στο σπίτι, που εντείνονται μέσα στην εκκωφαντική σιγή της συναισθηματικής και σωματικής κόπωσης και κυρίως της αντιπαράθεσης κόρης – πατέρα) αλλά και της λαχτάρας για διαφυγή και ευτυχία (με κοντινά πλάνα σε πράγματα που πετούν μακριά από την Μάρι, όπως μια πασχαλίτσα και το μπαλόνι από το πανηγύρι), ο Φάμπρι δημιούργησε εδώ καινοτομίες που ενέπνευσαν σύγχρονούς του αλλά και μελλοντικούς δημιουργούς. Δεν είναι περίεργο, λοιπόν, πως οι νεαροί δημιουργοί των απανταχού Νέων Ρευμάτων του μεταπολεμικού σινεμά λάτρεψαν την ταινία όταν πρωτοπροβλήθηκε στο Φεστιβάλ των Καννών (βλέπε τον Λίντσεϊ Άντερσον, μέλος του Νέου Κύματος του Βρετανικού Free Cinema, αλλά και τον Φρανσουά Τριφό, πρωτοπόρο του Γαλλικού Nouvelle Vague). Ο Τριφό, μάλιστα, τότε υπό το επάγγελμα του κριτικού, έλαβε και απαγόρευση εισόδου στο φεστιβάλ της επόμενης χρονιάς, καθώς άρχισε να φωνάζει έξαλλος όταν το «Carousel» δεν πήρε τον Χρυσό Φοίνικα και η Τέρετσικ δεν αναδείχθηκε καλύτερη ηθοποιός!

Παρότι παραμένει κάπως παρωχημένα «βουκολικό» σε βασικό σεναριακό επίπεδο, το κινηματογραφικό επίτευγμα του Φάμπρι έχει περισσότερο βάθος από τα αρχικά επιφανειακά συμπεράσματα, με κάθε σκηνή να αποκαλύπτει και ένα νέο ψυχογραφικό επίπεδο των κεντρικών του χαρακτήρων. Στην ιστορία του, κανείς δεν είναι «κακός», ούτε καν ο αλαζονικός μνηστήρας. Το φινάλε τους «ξεγυμνώνει» όλους σαν τους απλούς ανθρώπους μιας φτωχικής επαρχίας, σε μια εποχή και κοινωνικοπολιτική κατάσταση που ξεκάθαρα δεν ενδιαφέρεται γι’ αυτούς ως ξεχωριστές οντότητες κι ακόμα και οι μάχιμοι αγωνιστές υπέρ του κοινού καλού του συνεταιρισμού δηλώνουν απογοητευμένοι από την διαχείρισή του (όπως αποδίδεται ιδανικά από το λογύδριο του ιδεαλιστή Μάτε στους τοπικούς παράγοντες της κολεκτίβας τους). Ουσιαστικά, ο Μάτε και ο πατέρας της Μάρι είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος, φτωχοί αλλά δουλευταράδες, ιδεολόγοι και θεμελιωδώς καλοί άνθρωποι, έστω κι αν μάχονται για τα δικαιώματά τους σε μια καλύτερη ζωή στις αντίθετες πλευρές, με τη νεαρή Μάρι να αποκτά σιγά-σιγά μια ανέλπιστη ανεξαρτησία την δύσκολη ώρα που βρίσκεται εν μέσω δυναμικών ανδρών οι οποίοι αποφασίζουν (και) για την ζωή της.

ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΜΕΝΑ;

Ιδιάζουσα πρόταση για εκείνους που ενδιαφέρονται για την ιστορία του σινεμά, με πλάνα και σεκάνς που αποτελούν ακόμα πηγή έμπνευσης και διαχρονικού θαυμασμού. Ασφαλώς, υπάρχουν και εκείνοι που θα μας πουν πως αντί αυτού θα μπορούσαν κάλλιστα να δουν στην τηλεόρασή τους ένα μελόδραμα του Ξανθόπουλου με τη Βούρτση ή καμία «Αστέρω». Εσείς οι τελευταίοι, δηλαδή, κάπου δεν δώσατε τη σωστή σημασία.

MORE REVIEWS

ΜΟΝΟΜΑΧΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΚΚΙΝΟ ΗΛΙΟ

Μία συμμορία ληστεύει το τρένο που μεταφέρει τον Ιάπωνα πρέσβη. Ανάμεσα στη λεία βρίσκεται και ένα σπάνιο ξίφος, δώρο της Ιαπωνίας προς τον Πρόεδρο Γκραντ. Ο αρχηγός της συμμορίας, προδομένος από τον συνεργάτη του, θα αναγκαστεί να συνεργαστεί με τον σωματοφύλακα του πρέσβη ώστε να βρεθεί το ξίφος.

ΤΣΑΪ ΜΕ ΤΙΣ ΚΥΡΙΕΣ

Τέσσερις φίλες, τρεις 84χρονες και μια 89χρονη, συναντιούνται στο σπίτι της μίας εξ αυτών στην βρετανική εξοχή και συζητούν, αναπολούν, γελούν και συγκινούνται. Απλά, δεν πρόκειται για τέσσερις κοινές ηλικιωμένες φίλες, αλλά για τα «χρυσά κορίτσια» της βρετανικής (και παγκόσμιας) υποκριτικής!

Ο ΠΡΙΓΚΙΠΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΤΕΛ

Άρτι παραιτηθείς από την General Motors, ο Τζον ΝτεΛόριαν ανοίγει τα φτερά της δικής του εταιρείας σχεδιάζοντας το αυτοκίνητο των ονείρων του. Το project είναι ακριβό, τα χρήματα δεν φτάνουν, όμως για καλή του τύχη ο νέος του γείτονας είναι πιλότος με άκρες στην Κολομβία. Ή μήπως η τύχη του δεν είναι και τόσο καλή; Βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα.

ΠΟΛΥ ΑΡΓΑ ΓΙΑ ΝΑ ΠΕΘΑΝΟΥΝ ΝΕΟΙ

Στη μεταδιδακτορική Χιλή, παρέα οικογενειών ζει στην απομονωμένη φύση των πρόποδων των Άνδεων. Γονείς και παιδιά ετοιμάζονται για την μεγάλη πρωτοχρονιάτικη γιορτή, αν και για τα δεύτερα, μεγαλύτερη σημασία έχει το τέλος της εποχής της αθωότητάς τους.

Η ΓΕΙΤΟΝΙΣΣΑ

Γηραιός απατεωνίσκος μεταμφιέζεται σε ηλικιωμένη γυναίκα και για σκοπούς που έχουν να κάνουν με ένα πολύτιμο αντικείμενο το οποίο μοναχική εκδότρια βιβλίων έχει στην κατοχή της, πιάνει το γειτονικό της διαμέρισμα. Εκείνη στην αρχή θα συμπαθήσει την εκκεντρική γιαγιούλα, σύντομα όμως θα προκύψουν (τι άλλο…) παρεξηγήσεις.